[X]

 

HomeIntroducciónTexto LatinoTexto EspañolFicha

carlos.cabanillas@edu.juntaextremadura.net

 

 

 

[I][II][III][IV][V][VI][VII][VIII][IX][X][XI][XII][XIII]

Texto latino

CAPÍ TULO X

 

Sobre la construcció n de los comparativos.

          Sobre la construcció n de los comparativos, los gramá ticos discuten armados de tonterí as Prisciano inventó gran cantidad de cosas Escalí gero ha filosofado en vano mucho pero quien ha sobresalido en ineptitud es Valla, cuyo interé s fue el de pisotear la lengua latina é ste ha arrastrado hacia el precipicio a los demá s gramá ticos. De todas formas, siguiendo a Prisciano, en el libro tercero, al principio, esta es mi normativa sobre los comparativos.

          Nombre comparado es aquel que, superando a otro u otros de su gé nero o de otro gé nero, se compone de un nombre positivo con el adverbio magis, como en Cicero fuit eloquentior fratre uberior Demosthene Romanis facundior caeteris oratoribus prudentior Graecis et romanis omnibus suauior quo nemo uel graecorum uel latinorum doctior.

          Aquí hay que tener en cuenta dos cosas, que pasaron inadvertidas no só lo para los gramá ticos, sino tambié n para los especialistas. La primera es que los comparativos no rigen ningú n caso de ahí que las frases siguientes atormenten a los gramá ticos: Similior sum patri quam matri Litteris quam moribus instructior Nulli amnium claritate inferior Maior quam pro numero sonus Celerius opinione hominum Curcio, libro 5: Maiorem quam pro flatu sonum edebat. La segunda es que en los ablativos que van tras los comparativos falta la preposició n prae consulta el capí tulo de la elipsis.

          Ahora, contra Valla y los que le han seguido, voy a demostrar con argumentos má s claros que la luz, que puede haber comparativos entre muchas cosas del mismo gé nero. Plinio, a propó sito de tres pirá mides: Tertia, dice, maior praedictis, sed multo spectatior Salustio, a propó sito de tres hijos: Te Iugurtha, qui aetate et sapientia prior es Valerio Má ximo, a propó sito de los tres Dionisios: Tertium te importuniorem superioribus habere caepimus Apuleyo, libro 9: E tribus iunior en Horacio, Hypermestra se compara con los demá s hermanos, en la oda 11 libro 3 de Odas: Ego, dice, mollior illis Plinio, libro 36, cap. 7, sobre los tipos de má rmol: Viride cunctis hilarius el mismo, libro 36, cap. 9, sobre cierta nave: Omnibus quae unquam in mari uisae sunt mirabiliorem Valerio Má ximo, libro 4, cap. 3: Fabricius Lucinus honoribus et auctoritate omni ciui temporibus suis maiot censu par unicuique pauperrimus el mismo, libro 5, cap. 3: Neminem Lycurgo aut maiorem aut utiliorem Lucedaemon genuit Columella, lib. 656: Nonnunquam etiam in olea unus ramus caeteris aliquando laetior est Plinio el Joven: Dies alibi, hic nox nigrior et densior omnibus noctibus Curcio, libro 6: Mare Caspium dulcius caeteris Apuleyo, en Floridas 2: Fuit Hippias e numero sophistarum prior omnibus Lactancio: Omnes Sybillae unum deum praedicant, maxime tamen Erithraea, quae celebrior et nobilior inter caeteras habetur, texto que desvergonzadamente corrige Valla, cuando é l mismo, que osadamente censura a otros, se atreve a decir, en el capí tulo 8 sobre la reciprocidad: Posterior, quae et quarta est causa.

          Pero yo, Valla, aunque no te lo mereces, te voy a defender. Ciceró n, en 1 de Naturaleza de los dioses: Mundum rotundum esse uelint, quod ea forma ulla neget esse pulchriorem Plato en la misma obra: Elephanto belluarum nulla prudentior en la misma obra: quae figura, quae species humana potest esse pulchrior? y poco despué s: Forma quoque esse pulcherrima debeat, nec esse humana ullam pulchriorem y má s abajo: Num etiam est una omnium facies, nam si plures aliam esse alia pulchriorem necesse est en el mismo sitio: Itaque in illis selectis breuibusque sententiis haec prior sententia est el mismo , en 1 de Sobre el orador: Cumque illo nemo nec integrior esset in ciuitate, neque sanctior el mismo, en 1 de Sobre los deberes: Sed omnium societatum nulla praestantior, nulla firmior quam etcet. el mismo, en El orador: Quis omnium doctior, quis acutior, quis in rebus uel inueniendis uel iudicandis acrior Aristotele? el mismo, en 2 de Sobre los deberes: Rerum autem omnium nec aptius est quicquam ad opes tuendas ac tenendas quam diligi el mismo, segú n cita de Nonio: Omnium rerum ex quibus aliquid adquiritur el mismo, en la carta 15 del libro 9 de Cartas: Nemo est illorum omnium mihi te iucundior Lé ntulo, en las cartas de Ciceró n: Idcirco naues onerarias, quarum minor nulla erat duum millium amphorarum Curcio, en libro 9: In oculis duo maiora omnium nauigia submersa sunt pero estos dos testimonios son enmendados por los ignorantes Plinio: Animalium fortiora quibus sanguis crassior Curcio, libro 7: Cleander priores eorum intromitti iubet Gelio, libro 14, cap. 7: Qui eorum prior aliis esset Pomponius Mela, sobre el Danubio: Eorum qui in nostrum mare decidunt tantum Nilo minor el mismo, en libro 3, cap. 3: Syluarum Hircinia ut maior aliis, ita et notior Paulo Emilio, en Trasí bulo: Neque quisquam est uulneratus nisi qui prior impugnare uoluit.

          Pero una vez que hemos empezado, añ adamos tambié n testimonios de poetas. Homero, Iliada 2: Ζεῦ πάτερ, οὔτις σεῖο ὀλοώτερος, es decir: Iupiter pater non deorum aliquis te perniciosior Virgilio, 8 de Eneida: Sed cunctis altior ibat Anchises Ovidio, en 3 de Metamorfosis: Nam doctior illis Ismenis Crocale el mismo, en 13: Omnibus inferior, quas sustinet arduus aether el mismo, en Leandro: Tanto formosis formosior omnibus illa est el mismo, en 1 de Metamorfosis: Sanctius his animal mentisque capacius altae en el mismo libro, sobre las zonas: Quinta est ardentior illis en el mismo libro: Non illo melior quisquam uel amantior aequi uir fuit, aut illa reuerentior ulla dearum el mismo, en 2 de Metamorfosis: Quanto splendidior quam caetera sidera fulget Lucifer, et quanto quam Lucifer aurea Phoebe, tanto uirginibus praestantior omnibus Herse Horacio, en 4 de Odas: Caeteris maior tibi miles impar Plauto, en Cautivos: Non ego nunc parasitus sum, sed regum rex regalior el mismo, en Sticho: Verum ex multis nequiorem nullum quam hic est en la misma comedia: Conspicatus sum interim cercurum, quo ego me meliorem non uidisse censeo el mismo, en Casina: Te sene omnium senum neminem esse ignauiorem Papinio Estacio, libro 3: Cunctisque prior Cadmeius heros el mismo, en libro 6: Prior omnibus Idas prosilit Martial, libro 11: Hic totus uolo rideat libellus et sit nequior omnibus libellis.

          De tan numerosos ejemplos me gustarí a que concluyeras lo siguiente: en primer lugar, que el comparativo se da entre muchos nombres del mismo gé nero, y ademá s, en genitivo del plural, entre muchos del mismo o de otro gé nero. En segundo lugar, que se han equivocado Prisciano, Diomedes, Donato, Servio y Lorenzo, quienes han enseñ ado que el comparativo prior só lo se aplica a dos nombres que se equivocan tambié n Lorenzo y sus seguidores, cuando dicen que el comparativo entre dos só lo rige genitivo del plural lo cual es una monstruosidad casi idé ntica a la de decir que el genitivo partitivo va regido por un comparativo, ya que cuando se dice oculorum dexter est acutior, falta sinistro, o quam sinister así pues, la comparació n no se pone en genitivo es má s, falta ex numero, como se dirá en el capí tulo sobre la elipsis el error de é stos queda en evidencia, cuando el comparativo entre dos lleva la preposició n de o ex Cé sar, 1 de Guerra civil: Sed ex propositis consiliis duobus explicitius uidebatur ad Ilerdam reuerti. Finalmente, que es ridí cula la defensa de Despauterio y Ascensio, cuando defienden a Valla, diciendo que en la frase Cicero est doctior Italis, falta reliquis, o caeteris pero Valla no habrí a dicho: Medius digitus est caeteris maior pues reprende a Lactancio cuando dice sobre las Sibilas: Quae celebrior et nobilior inter caeteras habetur. Ni dirí a Valla, en relació n con la frase ovidiana Quinta est ardentior illis, que falta caeteris.

          De todo ello queda en evidencia que no han de ser corregidas frases de las Sagradas Escrituras como: Maior discipulorum Minor fratrum y aquellos de Pablo en Corintios 1, cap. 13: Nunc manent fides, spes, charitas tria haec maior autem horum est charitas. Yo no veo, a este respecto, sobre todo si se mira el griego, de qué forma se podrí a decir mejor los griegos, en efecto, no hablan de otra forma que no sea esta Mateo, cap. 13, sobre el grano de mostaza: ὁ μικρότερον μεν ἔστι πάντων σπερμάτων, ὁτι ἀν δε αὐξητῆ μείζον     τῶν λαχά·ων ἔστι, es decir: Quod minus est omnibus seminibus, quando autem excreuerit, maius est omnibus oleribus las mismas palabras se repiten en el capí tulo 4 de Marcos Sabidurí a 7: Omnibus mobilibus mobilior est sapientia de nuevo en Sabidurí a, cap. 10: Vt scirent omnium potentiorem esse sapientiam Daniel, cap. 9: Quod esset honorabilior omnium Anacreonte: Χαλεπότερον δὲ πάντων, es decir: quod est omnium difficilius y aquella frase conocida aducida por Suidas πάντων δὲ ἀνθρώπων σοφώτερος Σωκράτης, es decir: omnium hominum sapientior Socrates cé lebre, en relació n con nuestra doctrina, es la el texto horaciano de la oda 6 del libro 3: Aetas parentum peior auis tulit nos nequiores, mox daturos progeniem uitiosiorem he aquí tres comparativos seguidos, sin que, como dicen los gramá ticos, haya que añ adir un superlativo tras el comparativo. De nuevo Martial, libro 5, epigr. 2: Creta dedit magnum, maius dedit Africa nomen, nobilius Germania Ciceró n, en 6 de Paradojas: Filiam quis habet pecunia opus est duas, maiore plures, maiore etiam.

          No debemos pasar tampoco por alto aquello que Escalí gero y otros sabios vieron en contra de Quintiliano: que el comparativo nunca está por un positivo que si no lo tiene, hay que sobreentender el segundo té rmino de la comparació n, como en sum paulo infirmior, donde se suple solito o quam antea Ocyus huc uenite omnes, donde se suple dicto, como et dicto citius tumida aequora placat y no estoy de acuerdo con Varró n, si es que son de Varró n las palabras que citan Servio y Lorenzo, libro 1, cap. 12: Iuuenior, dice, et senior comparatiui sunt per deminutionem senior, non satis senex iunior, non satis iuuenis, uel intra iuuenem, sicut pauperior, intra pauperem. Algo parecido cita, tambié n de Varró n, Censorino, en Sobre el dí a natal, cap. 14: Vsque ad sexagessimum annum, seniores uocitatos, quod tunc primum senescere corpus incipiat inde usque ad finem uitae uniuscuiusque quintum gradum factum, in quo qui esset senex appellaretur, quod ea aetate corpus senio laboret Gelio, libro 10, cap. 28: Eadem fere uidetur sentire a estos textos opongo el de Quintiliano, hablando de Isó crates, en el libro 10, cap. 28: Eo iam seniore, octauum enim et octagessimum impleuit annum Ovidio, 2 de Tristes: Sospite sic te sit natus quoque sospes, et ohm imperium regat hie cum seniore senex, id est: filius senex cum patre seniore Marcial, libro 6, al principio: Cui pater aeternas post saecula tradat habenas, quique regat orbem cum seniore senex Virgilio, libro 5: Assueti syluis comites seniores Acestae el mismo: Aeui maturus Acestes et en 2 de Eneida, sobre Prí amo: senior el mismo, sobre Caronte, libro 6: 1am senior, sed cruda Deo uiridisque senectus, es decir: magis quam senex, es decir, sene senior Plinio, sobre las abejas, libro 11, cap. 10: Seniores intus operantur Ciceró n, Sobre la amistad: Tum etiam Cato loquutus, quo erat nemofere senior temporibus illis, nemo prudentior. Facio te certiorem no es facio te certum pero los romanos, por educació n, para no dar la impresió n de que enseñ aban a los demá s, decí an faciam te certiorem, es decir, quam tu es así maiores nostri así plures horas, es decir, quam unam plus eo, dijo Terencio.

          La partí cula quam no siempre exige en el segundo té rmino el mismo caso que en el primero, como enseñ an los ignorantes. No se dirá , en efecto: Vtor Cicerone, doctiore quam Sallustio habeo uestem Titii melioris quam Sempronii sino que se añ ade otro verbo, como en dedi pecunias Titio fideliori quam Sempronius est Ciceró n, a Quintio: Dixitque aperte se munitiorem ad custodiendam uitam suamfore quam Africanus fuisset Livio, libro 26: Vt gloriari possis multo fortiorem quam ipse es uirum abs te occisum Valerio Má ximo, libro 3, capí tulo 2: Vt gloriari possis aliquando uirum fortiorem, quam ipse es, tuo iussu esse interremptum Ciceró n, libro 1 del Sobre la invenció n: Si uicinus tuus meliorem equum habet quam tuus est el mismo, a Pompeyo: Vbi tibi multo maiori, quam Africanus fuit, me non multo minorem quam Laelius facile et in re publica et in amcitia adiunctum esse patiare Plauto, en Gorgojo: Meliorem quam ego sum suppono tibi Ciceró n: Nihil tibi concedo, quo studiosior eius sis quam ego sum. Así pues, el nominativo exige un nominativo con quam en el segundo té rmino, estando el verbo expreso o sobreentendido, como en Cicero doctior est quam Sallustius. Alguna vez, la partí cula quam precedida de un acusativo, tiene tambié n acusativo en el segundo Terencio: Ego callidiorem hominem quam Parmenonem uidi neminem, donde hay que suplir otro verbo uidi. No es en efecto por la fuerza y naturaleza de la partí cula quam por lo que ponemos en el segundo té rmino el mismo caso que en el primero, si aquel segundo té rmino no va regido por el verbo sobreentendido.

[I][II][III][IV][V][VI][VII][VIII][IX][X][XI][XII][XIII]


Copyright(c) de la versió n electró nica 2004 Carlos Cabanillas. ExtremaduraClásica.com .