|
[IV]
|
|
  |
|
CAPÍ TULO IV      Sobre los verbos pasivos, en contra de la opinió n de todos los gramá ticos.             Los gramá ticos han delirado muchas veces, pero nunca tan extraordinariamente como en sus locas doctrinas sobre los verbos pasivos. Dicen, en efecto, que el agente va en pasiva en ablativo con a o con ab, o tambié n en dativo. Los hay má s torpes que incluso añ aden el acusativo con per, como en res agitur per eosdem creditores. Todo falso.           En lo que al dativo es fá cil desarmarlos, pues se apoyan en algú n que otro testimonio mal entendido. Así en Ciceró n: Neque senatui neque populo neque cuiquam bono probatur pero deberí an advertir que este mismo dativo se encuentra muchas veces en activa en Ciceró n y en otros. Ciceró n, en la Defensa de Balbo: Non  ut uobis rem tam perspicuam dicendo probaremus así pues, hoc non probatur mihi es lo mismo que tu hoc mihi non probas Ciceró n, en el libro 4 de las cartas a Atico: Quos libros, ut spero, tibi ualde probabo. Añ aden otros ejemplos de Virgilio: Nec cernitur ulli, es decir, ab ullo no han consultado a Servio, quien dice que este giro es de origen griego. De todas formas, para mí el dativo, en este caso y en todos los demá s, significa siempre interé s, y no va regido por ningú n verbo, sino que se adapta fá cilmente a cualquier oració n no tiene, en efecto, significado distinto en las frases da pecunias mihi, filius mihi peccat, y non omnibus dormio así pues, non cernitur ulli equivale a nulli ostendebatur, nulli erat conspicuus. De ahí que fuera muy buena la traducció n que hace Apuleyo, en el Sobre el dios de Só crates, del verso de Homero: Soli perspicua, ast aliorum nemo tuetur. Añ aden otro ejemplo de Marcial, del libro 2: Si cui forte legeris, et si totus tibi triduo legatur pero quienes aducen este texto parecen ignorar la costumbre romana de leer escuchando a lectores, dice Vives, en Sobre la corrupció n de las artes, libro 1: " Los pró ceres romanos tení an en sus ocupaciones imperiales lectores, llamados anagnostas en griego, los cuales les leí an mientras comí an, mientras dormí an, mientras se lavaban, mientras andaban, y mientras viajaban" . Es má s, del propio Marcial se puede aprender que el dativo tiene el significado de interé s incluso en pasiva así en libro 10: At non et stamina differt Atropos atque omnis scribitur hora tibi Plauto: Mihi istic nec seritur nec metitur. Pero, dicen, en el caso de los participios pasivos es evidente la existencia de un dativo agente, como en dicte mihi, dicende nobis. Respondo que dichos dativos no está n en funció n del participio, sino en funció n de un verbo sustantivo, como en sunt amici mihi, donde tambié n tiene el significado de interé s y no el de acció n o pasió n así en causa docenda mihi est, que equivale a: Mihi, non aliis, expedit causas docere.           Quienes afirman que el agente se pone en acusativo con per se engañ an todaví a má s, pues cuando Ciceró n dijo Res agitur per eosdem creditores, no quiso decir que los creditores hicieran el asunto, sino que los amigos del rey hicieron el asunto a travé s de los creditores. Su error queda totalmente rechazado a partir de los innumerables testimonios, en los que aparece per en voz activa Quinto Curcio, libro 9: Inuitatumque ad epulas per Boxum quendam Macerianum in couiuio occidit Cé sar, en Guerra Civil 3: Pompeius frumentum omne per equites comportauerat Ciceró n: Mirifice mihi et per se et per Pompeium blanditur Appius el mismo: Nihil interest utrum per procuratorem agas an per te ipsum.           Si la preposició n per no marca al agente, como es fá cil demostrar, tampoco lo marcará n ni a ni ab, ya que Ciceró n preguntado mediante per, responde con a, el texto está en la primera y segunda cartas del libro 5 a los familiares, donde Metelo dice: Non putaram Metellum fratrem ob dictum capite ac fortunis per te oppugnatum iri a esto responde Ciceró n: Quod scribis non oportuisse Metellum fratrem tuum ob dictum a me oppugnari el mismo, en carta a Luceyo: Quum hoc demonstret me a te potissimum ornari celebrarique uelle y añ ade poco despué s: Neque autem ego sum ita demens, ut me sempiternae gloriae per eum commendari uelim etc. Mira má s adelante.           Si el agente se marcara mediante a o ab, siempre aparecerí a, o al menos se suplirí a, el ablativo con la preposició n pero hay muchos casos en los que no se puede suplir luego no es necesariamente agente el ablativo. Ciceró n, en la defensa de la ley Manilia: In quo agitur populi Romani gloria, agitur salus sociorum, aguntur certissima populi Romani uectigalia el mismo: Aeschines in Demosthenem inuehitur Virgilio: Tum uero in curas animum deducitur omnes añ á danse los siguientes ejemplos: linquor animo, consternor mentem, uideris esse doctus, afficior pudore y otros muchos de este tipo. Así pues, la auté ntica regla de mi gramá tica es la siguiente: Un verbo necesita só lo un sujeto, y nada má s.             A y ab, por decirlo en general, significan, tanto en activa como en pasiva, a parte, como ocurre en uentus stat ab Oriente cuando Cornelio Tá cito dice trepidabatur a Caesare, no quiso decir que Cé sar temblara, sino que se temblaba del lado del Cé sar, es decir, temblaban los cesarianos. Y cuando Ciceró n, en el libro 2 de Sobre los deberes dice, hablando de la muerte de Alejandro Fereo, Ab ea est enim ipse propter pellicatus suspicionem interfectus, no quiere decir que la propia Tebes, con su propia mano, matara al rey, el cual fue ejecutado por Tesifó n, Pitolao y Lycofró n, hermanos de Tebes: así lo transmiten Plutarco en Pé lope y Diodoro Sí culo, en 16, 4 de los Anales. Pomponio Mela, en 1, 21, dice que la ciudad Dioscurias fue fundada a Castore et Polluce, cuando en realidad fueron Anfito y Telquio, aurigas de Castor y Pó lux, los que la fundaron. Terencio, en Formió n: Non potest satis pro merito ab illo tibi referri gratia esta misma frase es transmitida por Cé sar, en Guerra Civil 3, de la siguiente forma: Pauca apud eos locutus, quod sibi a parte eorum gratia relata non sit pro suis in eos maximis beneficiis.             Este texto me anima a aducir testimonios, en los que la misma funció n es marcada unas veces con a o ab, y otras de otra forma. Livio, en lib. 6 de la dé cada 3, hablando de Jubelio: Me quoque iube occidi, ut gloriari possis multo fortiorem quam ipse es uirum abs te occissum esse Valerio Má ximo, lib. 3, cap. 2, hablando del mismo Jubelio: Quid cessas in me cruentam securim distringere, ut gloriari possis aliquando uirum fortiorem quam ipse es tuo iussu interemptum? el mismo Valerio Má ximo, en el cap. 3, del libro 5, hablando de Carbó n: Sed nobis tamen tacentibus Cn. Carbonis, iussu tuo interempti, mors animis hominum obseruabitur el mismo, hablando del mismo personaje, en el cap. 2 del libro 6: Vidi Cn. Carbonem, cum in summo esset imperio, a te equite Romano trucidatum. A estos ejemplos, añ ade los aducidos má s arriba a propó sito de Metelo y Luceyo.           Pero, para terminar de convencer a los obstinados gramá ticos, me refugiaré en el asilo de las Sagradas Escrituras. San Pablo dice en Rom. 6: ὁ γὰρ ἀποθανὼν δεδικαίωται ἀπὸ ἁμαρτίας, es decir: Qui enim mortuus est iustificatus est a peccato convierte esta frase en activa, segú n las reglas gramaticales, y caerá s en una herejí a: Peccatum iustificauit illum qui mortuus est. ¿ Qué má s absurdo que esto? A peccato iustificatus est illa quiere decir a parte peccati, es decir, que a é l no le afecta el pecado. Así se manifestó Pilato: Innocens ego sum a sanguine iusti huius. Má s oscuros son Mateo, en cap. 11, y Lucas, en cap. 7: Iustificata est sapientia a filiis suis, que quiere decir: " la sabidurí a no pertenece a esta generació n" Y Jeró nimo, 10: Stultus factus est omnis homo a scientia.           Que a o ab significan de parte de lo podrí a demostrar con muchos testimonios pero só lo aduciré unos pocos, empezando por el verbo sustantivo.           Sum. Plauto, en Gorgojo: Tam a me pudica est, quasi soror mea sit Terencio, en Hé cira: Narrat ut uirgo a se integra etiam tum siet el mismo: Ab Andria est ancilla haec el mismo, en Heaut.: Tantumne est ab re tua otii tibi? Valerio Má ximo, libro 2, cap. 4: Atellani autem ab oscis acciti sunt, que quiere decir que los romanos los trajeron ab oscis Ciceró n, en la defensa de Murena: Nostri, inquam, illi a Platone et Aristotele moderati homines, es decir, hombres plató nicos y aristoté licos el mismo, en Sobre el orador 3: A caeteris silentium fuit el mismo, en la defensa de Miló n: Beatos esse quibus ea res honori fuerit a ciuibus suis el mismo, en la defensa de Rabino: Quorum impunitas fuit non modo a iudicio sed etiam a sermone el mismo, en Sobre el orador 1: vide ne hoc totum, Scaeuola, sit a te de Ciceró n son las siguientes frases: Locus a frumento copiosus, a magistratibus nuda res publica, ab amicis inops, a propinquis nudus, a suis munitus, orba ab optimatibus concio.           Desum. Ciceró n, en Sobre el orador, 3: Nihil isti adolescenti a natura neque a doctrina deesse sentio.           Possum. Terencio, en Heaut.: Sed hic actor tantum poterit a facundia, quantum etc.           Sto. Ciceró n: A uoluntate scriptoris stare o a se potius quam ab aduersariis stare a senatu stare.           Concrepo. Terencio: Concrepuit a Glycerio ostium.           Crepo. El mismo: Sed quid ab illo crepuerunt fores?           Cado, occido, pereo, intereo. Ovidio, en Metamorfosis 5: Magna feres tacitus solatia mortis umbras a tanto cecidisse uiro el mismo, en Metamorfosis 13: Occidit a magno, sic Dii uoluistis, Achule Propercio: Solus amans nouit quando periturus et a quo Lucano: Quis nolit ab isto ense mori Ovidio, en Cartas del Ponto 3: Discipulo perii solus ab ipse meo Ciceró n, en Deberes 2: Phalaris non a paucis interiit, ut hic noster el mismo: A ualentiore perire Plinio, en libro 11: Quum penit ab Annibale.           Ciere. Livio, en libro 1: Vtrinque pugnam ciebant, ab Sabinis Metius Curtius, ab Romanis Hostius Hostilius.           Concilio. Ciceró n: Tantum amorem sibi conciliarat a nobis omnibus Plauto, en Mostelaria: Quia a patre eius conciliarem pacem.           Cursito. Terencio, en Eunuco: Me quis forte internuntius clam a milite ad eam cursitet.           Collucet. Ciceró n, en Acadé micas: Mare nunc, quia a sole collucet, albescit.           Defluo. Horacio: Multaque merces defluat tibi aequo ab Ioue.           Dicor. Virgilio: Qui nunc Misenus ab illo dicitur, es decir: propter Misenum así tambié n: Dux dicitur a ductu, y rex a regendo Plinio: Ab amicitia eius Gracchanus appellatus.           Doleo. Plauto, en Cistelaria: Doleo ab animo, doleo ab oculis, doleo ab aegritudine Plinio, libro 24, cap. 8: Si caput a sole dolet.           Metuo. Ciceró n: Et a me insidias metuunt.           Madesco. Ovidio: Nubibus assiduis pluuioque madescit ab Austro.           Nuntio. Ciceró n, en Acadé micas 1: Nuntiatum est nobis a M. Varrone uenisse eum ab Roma. |
|
Copyright(c) de la versió n electró nica 2004 Carlos Cabanillas. ExtremaduraClásica.com . |