|
[Nombres y participios]
|
|
  |
|
  Elipsis de nombres y participios por orden alfabé tico.           Los nombres adjetivos nunca se convierten en sustantivos como erró neamente creyó Cé sar Escalí gero, ya que un accidente nunca se convierte en sustancia. Mira en ars. Los nombres propios, por su parte, tienen un origen arbitrario: Iulius, Iulianus y Iulianius son nombres de emperadores y Cedo alteram es nombre de centurió n. Así pues, cuando hay un adjetivo, siempre hay que buscar alguno de los siguientes sustantivos que recogemos aquí por orden.           Acinus o acinum o grana. La frase colligere uinacea o uinaceos es muy frecuente en los autores agrí colas se suple acinos Ciceró n, Sobre la vejez: Aut ex acino uinaceo.           Accipiter. En stellaris, asterias, hierax, rubetarius, halietus, fringillaris, tertiolus, triorches, se suple accipiter o falco.           Actor. Plinio, libro 7: Spinther secundarum, tertiarumque Pamphilus se suple actor. Mira partes.           Aedes, -is. Terencio, en Adelfos: Vbi ad Dianae ueneris Horacio, Sá tiras 1: Ventum erat ad Vestae se suple aedem. Esto tiene su origen en el griego, donde se dice eo ad praeceptoris, es decir, domum o aedes. Plauto, Bachides: Quin ipsa in aede Dianae conditum est Ciceró n, Filí picas 2: Qui maximo te aere alieno ad aedem Opis liberasti.           Aedes, -ium. Desde mi convencimiento de que un genitivo siempre es regido por un nombre, me pregunté muchas veces por quié n era regido el genitivo domi, hasta que me di cuenta de que los antiguos dicen muchas veces per aedes domi, in aedibus domi me lo aclaró definitivamente Plauto en Casina, cuando dice: Insectatur omneis domi per aedes. Los griegos decí an μέλαθρα δόμων. En españ ol: “En las casas de la morada”.           Aetas. Peruenit ad decrepitam Plinio, libro 2, cap. ú ltimo: Senecta diem obiit, donde se suple aetate Plauto, Aulularia: Quem senecta aetate ludos facias Ciceró n, Tusculanas 1: Ex his igitur quae hora octaua mortua est, prouecta aetate mortua est quae uero occidente sole, decrepita Salustio: Senecta aetate el autor de Etna dice: Senecta membra Lucrecio 3: Membris senectis y en el libro 5: aetate senecta Salustio, Historias 4: Omnes quibus senecto corpore animus militaris erat.           Aetate. Varró n, Sobre la agricultura, libro 2, cap. 7: Videndum ne sint minores trimae, maiores decem annorum, donde se suple aetate el mismo, cap. 2: Castrare oportet agnum non minorem quinque mensium Valla, libro 1, cap. 19: " Está permitido decir ego sum maior uiginti annorum, o sea, aetate tali, o bien ego sum aetatis maioris aetate uiginti annorum.           Aes alienum. Livio: Quum populus soluendo non esset, donde se suple aere alieno el mismo: Quum et priuati equum postularent, nec tamen soluendo aeri alieno res publica esset. Vé ase aptus.           Aes. En las frases tanti emi quanti prefinisti, magni doces, parui aestimo, se suple aeris todo, en efecto, se medí a en funció n del dinero. Columela, libro 3, cap. 3: Quem uulgus parui aeris posse comparari putat. Con esto hay que poner en relació n las expresiones de meo, de tuo, de suo, es decir, aere Plauto, Mostelaria:            Ratio accepti et expensi constat. La expresió n quanti doces equivale a quanti aeris pretio doces. Esto lo ignora Valla en el libro 3, cap. 1. Vé ase Assium y pretio.           Affectus. Ciceró n, en La defensa de Cluentio: Cecidisse ex equo dicitur et homo infirma ualetudine latus offendisse uehementer, donde se suple affectus el mismo, en Tusculanas: Affectus optima ualetudine el mismo, en Sobre la adivinació n: Qui sunt morbo graui et mortifero affecti Terencio, en Formió n: Tantane affectum hominem quenquam audacia?           Aliquis. En est qui dicat, sunt qui affirment se suple aliqui. Horacio: Sunt quos curriculo puluerem olympicum collegisse iuuat.           Animus o consilium. En Deus in adiutorium meum intende se suple animum. Horacio: Si non intendis animum studiis et rebus honestis Terencio: Repudio consilium quod prius intenderam Ciceró n, en Sobre la ley agraria 2: Sed intendite animos ad ea quae consequuntur.           Anguis o bestia. Serpens es un adjetivo derivado de serpo así serpens uitis, saecla serpentia, aqua serpens. Pero cuando se lee caeruleus serpens o dira serpens, falta anguis o bestia. Ovidio, en Metamorfosis 1: Pythia perdomitae serpentis nomine dictos en el mismo libro: Incognite serpens. No se debe hacer caso a Valla cuando dice que a un solo sustantivo no se le pueden atribuir dos adjetivos Plauto: Quasi proserpens bestia el mismo, en Asinaria: Fac proserpentem bestiam Lucano, en libro 9, dice serpentem riuum.           Annus. Virgilio: Adeo in teneris consuescere multum est, donde se suple annis.           Aptus o idoneus o accommodatus. Ciceró n, Filí picas 2: Nec tu soluendo eras, es decir, aptus o idoneus la frase entera serí a: Nec tu soluendo aeri alieno sufficiens eras Plinio: Ferrum non est tundendo el mismo: Radix eius uescendo non est, es decir, esui apta Celso, libro 5, cap. 28: Quodlibet puri mouendo accommodatum Vitruvio, libro 2, cap. 8: Ea non potest in structura oneri ferendo esse firma Columela, libro 1, cap. 9: Dummodo perpetiendo labori sit idoneus. Vé ase aes alienum.           Aqua. Proverbio: Frigidam subfundere, es decir, aquam Juvenal, Sá tiras 5: Quando uocatus adest caldae gelidaeque minister? en la misma sá tira: Petitur decocta Marcial: Iam defecisset portantes calda ministros el mismo: Caldam poscis aquam Ciceró n, en Catilinarias 1: Si aquam gelidam biberint Apuleyo, en Metamorfosis 2: Aqua calida iniecta Columela, libro 6, cap. 16: Perfunduntur aqua frigida.           Aqua. En pluuia ingruit se suple aqua. Decimos, en efecto, pluuiis diebus, y entre los jurisconsultos existe el tí tulo De aqua pluuia arcenda. Ovidio: Pluuioque madescit ab Austro Cató n, en Sobre la agricultura: Quum tempestates pluuiae fuerint en Eneida 1: Pluuiasque Hyadas.           Aqua o fluuius o amnis. Confluens, profluens, torrens son adjetivos, en los cuales, si son usados solos, se sobreentiende aqua, fluuius o amnis. Ciceró n, en Sobre la naturaleza de los dioses 2: Nam ut profluens amnis aut uix aut nullo modo y Lucano, libro 2: Torrenti sanguine Livio, libro 1: Pueros in confluentem aquam mitti iubet Virgilio, en Geó rgicas 2: Nec non et torrentem undam leuis innatat alnus el mismo, en libro 10: Torrentis aquae... more furens el mismo: Torrentia flumina.           Aquae. En Baianae, Albulae, calidae, frigidae, statiuae, se suple aquae.           Arbor. En Delphica laurus, tarda morus, patula fagus está elidido arbor, ya que los nombres de significado general son fá ciles de sobreentender algunas veces incluso se ponen Plinio, libro 12, cap. 21: Taxi arboris succum Suetonio, en Vespasiano: Arbor quoque cupressus in agro auito Gelio, en libro 9, cap. 6: Folia olearum arborum. Habló , pues, con propiedad Ennio cuando dijo: Capitibus nutantes pinos rectosque cupressos vé ase, a propó sito de este texto a Gelio, libro 13, cap. 19. De ahí que Catulo dijera ulmum maritum, ya que maritus es adjetivo. Vé ase uir.           Arbor. Columela, libro 5, cap. 10: Eodem tempore iuglandem et pineam et castaneam serere oportet, se suple arbores, ya que esos té rminos son adjetivos. Vé ase nux.           Argumentum. Antecedens, consequens son adjetivos, pero, si son empleados solos, se suple argumentum. Ciceró n, en Tó picos: Alia ex antecedentibus, alia ex consequentibus.           Ars o scientia. En los té rminos Grammatica, Rhetorica, Dialectica falta ars Varró n, Sobre la lengua latina 4: Artificibus maxima causa ab arte, id est ab arte medicina medicus ut sit, a sutrina sutor Terencio, en Hé cira: Ab arte musica en la misma comedia: Artem musicam Quintiliano, libro 2: Nanque uno modo sit appositum: ars Rhetorica, ut nauis piratica altero nomen rei, qualis est philosophia, amicitia. Estas son las palabras de Quintiliano, en relació n con las cuales, de la misma forma que estoy de acuerdo con la primera parte, así disiento de la segunda y es que nunca un adjetivo se convertirá en sustantivo, tal como dijimos. Gelio, libro 16, cap. 10: Rei grammaticae peritus Plinio: Hippocra clarissimus medicinae scientiae.           Assium o assibus. En duodecim aeris, octonis aeris, decem millibus aeris, se suple assibus. Aulo Gelio, libro 20, cap. 1: Si iniuriam alteri faxit uigintiquinque aeris poenae sunto Quis enim erit tam inops, quem ab iniuria facienda uigintiquinque asses deterreant. Vé ase lo que dicen Budeo y Agrí cola.           Auis. Virgilio, en Eneida 4: Solaque culminibus ferali carmine bubo uisa queri " La concordancia" , dice Servio, " se produce con auem, ya que bubo es masculino. Efectivamente, muchas veces cambiamos el gé nero, al hacer la concordancia con el nombre gené rico: así decimos bona turdus, refirié ndonos a auis, o prima est A, refirié ndonos a litera, puesto que A es de gé nero neutro" . Esto es lo que dice Servio y si los gramá ticos prestaran atenció n a estas palabras, evitarí an muchas barbaridades. Ovidio: Martia, picus, auis Marcial, libro 13, hablando del faisá n: Argiua primum sum transportata carina Plinio, hablando del papagayo: India hanc mittit el mismo hablando de las golondrinas, en libro 10, cap. 39: Hae sunt quae toto mari cernuntur Lucrecio, libro 4, hablando de los halcones: Visaeque uolantes de ahí las frases virgilianas aeriae grues y Strimoniae grues. Vé ase arbor, fiuuius, herba, urbs.           Auis. Tambié n en los adjetivos ales, praepes, uolucris falta auis. Ciceró n, en Arato: Inde est ales auis lato sub tegmine caeli el mismo: Pulcherrima praepes laeua uolauit auis el mismo, en Sobre la naturaleza de los dioses 1: Cum uolucres angues ex uastitate Libyae Valerio Má ximo, libro 1, cap. 6: Quarum maiorem numerum praepetes diripuere aues Apuleyo, en Sobre el dios de Só crates: Igitur ales bestia praeuenit y en el libro 5 del Asno de oro: Alitibusque bestiis.           Bestiae o pecudes. Ovidio: Terra feras coepit, es decir, bestias Ciceró n: Nam cum caeteras animantes abiecisset ad pastum Virgilio: Nulla neque amnem libauit quadrupes, neque graminis attigit herbam Varró n, en Sobre la agricultura 2: Et pertinent ad feras bestias ac syluestres Ciceró n: Quam uaria genera bestiarum uel cicurum uel ferarum Livio, libro 34: Sicuti ferae bestiae irritatae Valerio Má ximo, libro 2, cap. 2: Feriis bestiis obiecit Curcio, libro 5: Quasi feras bestias ipsos posse deprehendi el mismo, libro 6: Cum feris bestiis res est el mismo, libro 8: Mittor ad feras bestias en el mismo libro: Viuendum esse in solitudine ueluti ferae bestiae. Puede sobreentenderse tambié n pecudes, ya que todos los animales se llaman pecudes Varró n, Sobre la agricultura, libro 2, cap. 5: Qui gregem armentorum emere uult, obseruare debet primum ut sint hae pecudes aetate potius etc. en el mismo libro, cap. 1: Etiam nunc in locis multis genere pecudum ferarum sunt aliquot Marcial: Affuit immistum pecudum genus omne ferarum.           Bonae. En homo frugi, homines frugi, se suple bonae frugi es, en efecto, genitivo de frux, del que se ha eliminado la " s" . Los antiguos decí an bonae frugis despué s, bonae  frugi y, por ú ltimo, só lo frugi. Ciceró n, Cartas a Á tico, libro 4: Permodestus ac bonae frugi homo Plauto, en Los cautivos: Fui ego lipidus, neque bonus uir unquam, neque frugi bonae el mismo, en Casina: Bonae frugi hominem iam pridem esse arbitror Ulpiano: Sed si bonae frugi seruus intra annum etc. Budeo, en su comentario al Digesto, dice: " Cuando decí an frugi bonae y bonae frugi, se referí an concretamente al hombre bueno y trabajador, aunque en Gelio encontramos frugis bonae" estas son las palabras de Budeo Plauto, en El soldado fanfarró n: Fac sis frugi.           Campus. Horacio, en Odas 3: Catus idem per apertum... ceruos iaculari, donde se suple campum, como señ ala Lambino.           Canis. En molossus, gallicus, lacon, canarius, se suple canis Virgilio: Canibus succinta molossis Horacio, en Sá tiras 2: Simul domus alta molossis personuit canibus Ovidio, en Metamorfosis 1, atestigua canis gallicus.           Capilli o crines. Ciceró n: Non cani, non rugae repente autoritatem afferre possunt, donde se suple capilli Ovidio, en Metamorfosis 2: Et glacialis hyems canos hirsuta capillos Lucano, libro 1: Turrigeros canos effundens uertice crines.           Caro. En utor bubula, suilla, ferina, ouilla, agnina, caprina se suple carne. Salustio: Getulis cibus erat caro ferina el mismo: Numidae plerumque lacte et ferina carne uescebantur Pomponio Mela, en el libro 1: Cibus est caro plurimum ferina Horacio, en Epí stolas 15: Vilis agninae. Vé ase lo que dice Lambino.           Castra. Curcio, libro 3: Statiua illic habuerat Cyrus, donde se suple castra. Ciceró n: Omnes agros, statiua, portus Cé sar, en Guerra Civil 3: Eodemque die uterque eorum ex castris statiuis exercitum educunt y poco despué s: Scipio in castris statiuis biduo moratus Ciceró n, en Verrinas: Castra statiua el mismo, en Filí picas 12: Haec custodia, hoc praesidium statiuum Salustio, en Jugurta: Plerumque milites in statiuis castris habebat.           Causa o gratia o ergo. Terencio, en Adelfos: Ne id assentandi magis quam quod habeam gratum facere existimes, donde falta eneka o charis, es decir, causa o gratia, o incluso ergo Virgilio: Illius ergo uenimus el mismo: Iustitiaene prius mirer belline laborum? Ovidio, en Metamorfosis 2: Sucessorumque Mineruae indoluit Salustio, en Historias 1, en el discurso de Filipo: Exercitum opprimendae libertatis habet vé anse los escolios de Aldo y Brisonio a Salustio Tá cito, libro 2: Germanicus Aegyptum proficiscitur cognoscendae antiquitatis el mismo: Pugnam pro romanis ciens ostentandae, ut ferebatur, uirtutis el mismo, en libro 3: Erectis omnium animis petendae a Pisone ultionis en el mismo libro: Crebro se militibus ostentasset ab Narnia uitandae suspicionis en el mismo libro: Multa populus parauit tuendae libertatis et firmandae concordiae el mismo, en libro 6: Qui pecuniam a Vario Ligure omittendae delationis ceperat Horacio, en libro 3: Da lunae propere nouae, da noctis mediae, da, puer, auguris Muraenae, donde se suple causa. Vé ase lo que dice Festo a propó sito de ergo, y lo que dice Prisciano en el libro 18.           Centena. La construcció n completa de Debet decies o Debet sestertium decies serí a: Debet decies centena millia nummum sestertium. Marcial: Habet Afranius millia. Vé ase lo que dice Budeo.           Cibus. Terencio: Vix de demenso suo, donde se suple cibo. Así decimos diurno uiuit, diario contentus est, donde falta cibo. Plauto, en Sticho: Vos meministis quot Calendis petere demensum cibum. |
|
Copyright(c) de la versió n electró nica 2004 Carlos Cabanillas. ExtremaduraClásica.com . |