[Adverbios y conjunciones]

 

HomeIntroducciónTexto LatinoTexto EspañolFicha

carlos.cabanillas@edu.juntaextremadura.net

Texto latino

[Nombres y participios][Verbos][Preposiciones][Adverbios y conjunciones]

 

Elipsis de adverbios y conjunciones.

          An o ne. Terencio: Melius, peius, prosit, obsit, nihil uident nisi quod lubet, donde se suple an o ne Plinio: Studes, an piscaris, an simul omnia?, en lugar de studesne.

          Aut o seu. En uelis nolis, scias nescias se suple aut, seu, siue. Ciceró n: Quatuor, ad summum quinque sunt inuenti, qui Milonis causam non probarent.

          Enim o nam o quia. Terencio: Haec quum illi, Micio, dico, tibi dico tu illum corrumpi sinis, es decir, tu enim Virgilio: Nec sum adeo informis, nuper me in littore uidi el mismo: Alba ligustra cadunt, donde se suple quia.

          Et o atque. En hac illac, extra intra, aequi boni, optimus maximus, uti frui, dare legare, se suple et. Vé ase lo que dice el cardenal Adriano.

          Etiam. En non solum elegans, sed facetus, se suple sed etiam. Vé ase non.

          Igitur o ergo. Ovidio: Hunc quoque, siderea qui temperat omnia luce, cepit amor solem solis referamus amores, es decir, solis igitur Terencio: Hac non successit, alia egrediemur uia.

          Ita. En faciam ut iubes se suple ita o sic. Horacio: Vt tu Fortunam, sic nos te, Celse, feremus Plauto: ut tu uelis esse me, ita ero.

          Aquí hay que advertir claramente que en una oració n no se puede poner ita o sic sin que inmediatamente se sobreentienda ut o uti y que no puede haber un ut al que no responda un ita o un sic. Virgilio, en Geó rgicas 4: Vt binae regum facies ita corpora gentis. En las conocidas expresiones Ita Neptuno uisum est, sic uisum superis, sic fatur, ita fatur, tambié n falta ut es como si dijé ramos: Ita fatur ut diximus, o dicemus. Tambié n se suple en las sú plicas: Sic tibi sit felix iter Marcial, libro 7: Sic me fronte legat dominus, Faustine, serena..., ut mea nec iuste.

          Magis o potius. Plauto: Tacita semper bona est mulier quam loquens, es decir, magis bona. En griego muchas veces falta μάλλον, es decir, magis. De ahí la expresió n: Bonum est confidere in domino quam in principibus Terencio: Si quisquam est, qui placere se studeat bonis quam plurimis, es decir, bonis potius quam plurimis, es decir, malis Tá cito, en Anales 4: Agrippa claris maioribus quam uirtutibus el mismo, en Anales 1: Et pacem quam bellum probabam Plauto, en Menecmos, escena Nimis: Quin uidua uiuam quam tuos mores perferam. Vé ase prius.

          Ne. En caue cadas, caue faxis, se suple ne. De ahí que esté n equivocados Valla y otros. Ciceró n: Nonne caueam ne scelus faciam Plauto: Tu caue, quadraginta accepisse hinc neges Terencio: Etiam caues, ne uideat te aliquis. Vé ase ut.

          Non. Tras non modo, non solum, non tantum, se suple non, siempre que no haya dudas de interpretació n es como si dijeras: Alexander non modo parcus, sed etiam fuit liberalis, es decir, non modo non parcus. Ciceró n, en Catilinarias 1: Vt iam ista non modo homines, sed ne pecudes quidem mihi passurae uideantur en la misma obra: Sed ita ut non modo ciuitas, sed ne uicini quidem proximi sentiant el mismo, en El orador: Nam si, ut in epularum apparatu, non se parcum solum, sed etiam elegantem uideri uolet en cartas a Á tico 10, 7: Regnum non modo romano homini, sed ne Persae quidem cuiquam tolerabile el mismo, en El orador 1: Neque solum in scientiam meam, sed ne rerum quidem magnitudinem perspicit y en Tusculanas 1: Mortuorum non modo uitae commodis, sed ne uita quidem ipsa quisquam caret Varró n, en Sobre la lengua latina 8: Dicam de uniuersa analogia, cur non modo uideatur esse reprehendenda, sed etiam cur in usu quodammodo sequenda. Mureto, en De varios 10, 7, trata con má s extensió n este tema. He aquí ahora testimonios de la expresió n en su totalidad. Ciceró n, en Sobre la vejez: Quia non modo uituperatio nulla, sed etiam summa laus senectutis est en la misma obra: Nec solum non molesta, sed etiam iucunda en la misma obra: Sed uidetis ut senectus non modo languida atque iners non sit, uerum etiam operosa et semper agens aliquid et moliens el mismo, en la defensa de Celio: In quo non modo crimen non haerebat, sed uix diserti adolescentis cohaerebat oratio el mismo, en la defensa de Deiotaro: Non modo tibi non succenset, uerum omnem tranquillitatem etc. el mismo, en Filí picas 2: Vt non modo non cohaerentia inter se diceres, sed maxime disiuncta atque contraria. Yo, sin embargo, no afirmo que haya que suplir siempre una negació n tras non modo, non solum, y non tantum, ya que pueden tener sentido completo expresiones como Non solum diues est, sed etiam doctus Ciceró n, en la defensa de Plancio: Manlium non solum ignobilem, uerum sine uirtute, sine ingenio. Esto es má s cierto que lo que dice Valla, en libro 3, cap. 27.

          Non solum. Quintiliano: Quum Ciceroni dormitare interim Demosthenis oratio, uerum etiam Homerus ipse uideatur, donde se suple non solum Ciceró n: Vrget ille quidem, et Philotimus, et Cincius, sed etiam ipse crebro interuiso.

          Olim. Horacio, en El arte poé tica: Tibia, non ut nunc orichalco uincta tubaeque aemula, sed etc., es decir, Tibia olim non erat ut nunc.

          Post. Livio: Quadragentesimo anno quam urbs Roma condita erat, es decir, postquam el mismo: Anno tricesimo altero quam Roma condita erat idem: Altera die quam a Brundisio soluit Ciceró n a Terencio: Postridie intellexi quam a uobis discessi.

          Prius. Muchas veces falta la partí cula prius delante de quam. Terencio, en Eunuco: Omnia experiri quam armis sapientem decet, aunque en este texto se lee ahora omnia prius Plauto, en Anfitrió n: Grauidam ego illam hic reliqui quam abeo así lee Janio, en Cuestiones el mismo Plauto, en Trinunmo: Confit cito quam si tu obiicias formicis papauerem. Vé ase magis.

          Quam. Terencio, en Adelfos: Plus quingentos colaphos infregit mihi, es decir, plus quam Varró n, en Sobre la agricultura: Non minores oportet inin bimas, ut trimae pariant, es decir, quam bimas el mismo: Videndum ne sint minores trimae, maiores decem annorum Terencio, en Eunuco: Accede ad ignem hunc, iam calesces plus satis, es decir, plus quam satis sit, como señ ala Quintiliano, aunque a Donato le parece que se trata de un pleonasmo Terencio, en la misma comedia: Plus millies audiui Plinio, libro 10: Plus uicenaquina oua incubanda subiici uetant Livio: Capta amplius duo millia hominum, minus duo millia circa muros caesa Ciceró n, en la defensa de Roscio comediante: Amplius sunt sex menses en el mismo discurso: Amplius triennium est en el mismo discurso: Triennium amplius in aduersariis iacere pateris Plauto, en Epí dico: Plus iam sum libera in quinquennium.

          Quam ante. Tambié n falta quam tras algunos comparativos. Virgilio: Tristior ac lacrymis oculos suffusa y Faciam te certiorem, es decir, quam antea eras. Y no se debe hacer caso a Quintiliano y a otros que piensan que los comparativos pueden tener el significado de un positivo. Terencio: Liberius uiuendi fuit potestas, es decir, quam antea.

          Quam pro. Los gramá ticos enseñ an que hay algunas comparaciones oblicuas o impropias, como ditior opinione, tristior solito, cogitatione citius, calceus maior pede. Pero yo me inclino a pensar que en estas expresiones y en otras semejantes falta quam pro. Ciceró n, en Filí picas 13: Plus etiam quam pro uirili parte obligatum puto Livio, libro 10, dé cada 3: Maior quam pro re laetitia Livio, libro 1, dé cada 3: Pluribus ignibus quam pro numero manentium factis el mismo, en libro 5, dé cada 3: Maior quam pro numero hominum editur pugna Q. Curcio, lib. 5: Ventus maiorem quam pro flatu sonum edebat. Expresiones completas serí an: Vestis maior quam pro corpore, calceus laxior est quam pro pede, o quam prae pede.

          Quamquam. La partí cula adversativa tamen necesita otra correlativa. Ciceró n, en la defensa de Archí a: Qui sedulitatem mali poetae duxerit aliquo tamen praemio dignam, es decir, quanuis mali el mismo, en la defensa de Miló n: Qui nondum libera ciuitate, tamen populi Romani comitiis liberatus el mismo, en Cartas a familiares: Tamen a malitia non discedis. Vé ase lo que dice Valí a en libro 2, 4. Vé ase tamen.

          Quasi. Horacio: Neque uerbum uerbo curabis reddere fidus interpres, es decir, quasi fidus efectivamente, el oficio del fiel traductor es traducir palabra por palabra el mismo: Vixisset canis immundus, es decir, quasi, tanquam, ceu, ueluti canis. Vé ase tanquam.

          Siue. Catulo, en el poema dedicado a una pequeñ a barca: Laeua siue dextera, en lugar de siue laeua siue dextera. Horacio: Cantamus, uacui siue quid urimur el mismo: Quo non arbiter Adriae maior tollere seu ponere uult freta el mismo: Et Stenelus sciens pugnae, siue opus est imperitare equis.

          Sed. Horacio: Qui fit, Moecenas, ut nemo sua sorte contentus uiuat, laudet diuersa sequentes?, en lugar de sed laudet el mismo: Multis ille quidem flebilis occidit, nulli flebilior quam tibi, Vergili, es decir, sed nulli el mismo, en El arte poé tica: Ex noto fictum carmen sequar, ut sibi quiuis speret idem sudet multum fiustraque ausus idem, en lugar de sed sudet.

          Si. Horacio: Decies centena dedisses huic parco, es decir, si dedisses Ciceró n, en Paradojas: Poscit, dandum eiicit, abeundum minatur, extimescendum, es decir, si poscit Terencio: Negat quis, nego ait, aio el mismo, en Formió n: Vnum cognoris, omnes noueris el mismo, en Heautontimorumenos: Rectum est, ego ut faciam non, ut deterream, es decir, si rectum est, ut ego itidem faciam, si non est, ut te deterream así conjeturé yo este texto antes que Faerno Horacio, en Odas 1: Sapias, uina liques, es decir, si sapies.

          Sic. Horacio, en epí stolas 18: Vt matrona meretrici dispar erit atque discolor, infido Scurra distabit amicus, es decir, sic infido el mismo, en Sá tiras 1: Diues, ut metiretur nummos, es decir, sic diues, o ita diues, como aparece má s adelante: Ita sordidus ut se etc.

          Tamen. Terencio, en Adelfos: Quanquam est scelestus non committet hodie iterum ut uapulet, es decir, non tamen committet.

          Tanquam. Horacio omite con frecuencia elegantemente tanquam o quasi en Odas 1, 7: Sic tu sapiens finire memento tristitiam en Epí stolas 1, 2: Quae si cum sociis stultus cupidusque bibisset, es decir, tanquam stultus, ya que a Ulises no se le llama stultus en Odas, 1, 26: At tu nauta uagae ne parce malignus arenae particulam dare, es decir, tanquam malignus: Odas, 4, 13: Ludisque et bibis impudens Epí stolas 1, 15: Quod me Lucanae iuuenem commendet amicae, es decir tanquam iuuenem, ya que en realidad era anciano epí stolas 1, 2: Viuendi qui recte prorogat horam, rusticus spectat dum defluat amnis, es decir, tanquam rusticus. Vé ase quasi.

          Vel. La partí cula uel, de la misma forma que aut, segú n dijimos, se suple muchas veces pero uel tiene algo má s elegante que merece la pena considerar cuando se dice uel stultus haec intelligeret, uel Priamo miseranda manus, falta un segundo uel serí a esto: uel Priamo uel aliis hostibus. Yo sé que Donato interpreta este uel como equivalente a etiam que Budeo, en sus comentarios, lo hace equivalente a nam Y que el propio Donato, en el comentario a Formió n, lo considera como saltem. Yo, sin embargo, que mantengo que una palabra tiene un solo significado, creo que siempre es una partí cula disyuntiva, y afirmo que falta otro uel. Esto se deduce claramente de Persio, Sá tira 1: Nemo hercule, dice, leget haec uel duo, uel... Terencio, en Eunuco: Hanc tibi mihi uel ui uel clam uel precario fac tradas suprí manse de este texto dos uel y quedará uno con el significado que dice Donato de etiam. Ciceró n, a su hermano Quinto: Sunt ista quidem uel magna uel potius maxima. Hay que tomar un segundo miembro, como sucede en los ejemplos siguientes: Horacio, en El arte poé tica: Multa senem circumueniunt incommoda: uel quod quaerit et inuentis miser abstinet ac timet uti, uel quod res omnes timide gelideque ministrat el mismo, en Odas 3, 24: Vel nos in Capitolium, quo clamor uocat et turba fauentium, uel nos in mare proximum gemmas mittamus en el mismo libro, oda 29: Cras uel atra nube polum pater occupato uel sole puro. Así pues, la partí cula uel no puede aparecer sola hay que entender otro uel. Vé ase siue.

          Vero. Quintiliano: Pro patre mori possem, coram patre non possum, donde falta uero o autem Terencio: Traditus sum mulieri, illa illico ubi me accepit etc. Ciceró n: Haec morum uitia sunt, non senectutis.

          Vsque. Horacio: Ad unguem factus homo, es decir, usque ad unguem Virgilio: Si non exosus ad unum Troianos y Ad unum omnes occidit.

          Vt. Terencio, en Heautontimorumenos: Eius annuis causa, opinor, quae erat mortua, es decir, ut opinor Ciceró n, en Tusculanas: Niobe fingitur lapidea propter aeternum, credo, in luctu silentium Linacro suple aquí erró neamente credo quod propter no hay tan extrañ o al latí n como dico quod, sequitur quod, intelligo quod. Tambié n falta ut en las siguientes expresiones: Volo facias, nolo dicas, uelim desinas, rescribas ad omnia rogamus y en estas: Sine ueniat, sine faciat Terencio, Eunuco: Sine ut ueniat.

          Vt delante de ne. Horacio, en Sá tiras 2: Ne faciam, inquis, omnino uersus, es decir, ut ne faciam. Erró neamente dice el cardenal Hadriano que ut ne es lo mismo que ne lo que sucede má s bien es que en expresiones como caue ne dicas, moneo ne facias, da operam ne ueniat, falta ut. Ciceró n, en Verrinas 3: Impetrant ut ne iurent en carta a su hermano Quinto, libro 3: Opera datur ut iudicia ne fiant el mismo, a Bruto, en el libro 13: Vt ne quid meorum tibi esset ignotum animaduerte operam dare Terencio, en Hé cira: Nempe ea causa, ut ne id fiat palam el mismo, en Andria: Principio ut ne ducas. Así pues, lo mismo significa caue cadas y caue ut ne cadas.

          Vtinam. Catulo: Tecum ludere sicut ipsa possem, es decir, utinam Virgilio: Troum arma secutus obruerent Rutuli Ovidio, en Epí stolas: Me quoque qua fratrem mactasses improbe claua Tibulo: Tunc mihi uita foret.


Copyright(c) de la versió n electró nica 2004 Carlos Cabanillas. ExtremaduraClásica.com .