[Verbos]

 

HomeIntroducciónTexto LatinoTexto EspañolFicha

carlos.cabanillas@edu.juntaextremadura.net

Texto latino

 

Elipsis de verbos.

          Est, esse, fore. El verbo est se sobreentiende tan frecuentemente que es inútil demostrarlo. Por ejemplo. quid graculo cum fidibus, es decir, est. Virgilio: Haud mora, festinant iussi, es decir, haud mora fit o fuit el mismo: Promisi ultorem, es decir, fore Terencio: Ne dicas tibi non praedictum, es decir, fuisse el mismo: Factum uolo, es decir, esse.

          Est o erit. Los gramatiquillos dicen que la partícula vae rige dativo se equivocan, ya que se sobreentiende est así cuando se dice malum tibi. Plauto, en Casina: Vae tibi. St.: Imo istud tibi erit. En los Proverbios, cap. 14: Cui uae? cuius patri uae? cui rixae? cui foueae? y en el capítulo 9 de la Carta primera a los Corintios: Vae mihi est, si non euangelizauero en Job, capitulo 10: Et si impius fuero uae mihi est Livio, en libro 10: Aditaque intoleranda romanis uox: Vae uictis esse.

          Un verbo indeterminado. En la aposiopesis de los rétores se suprime, de forma elegante, un verbo indeterminado. Terencio: Egone illam? quae illum? quae me? quae non?, donde Donato reconoce que hay elipsis o aposiopesis. Plauto, en Mostelaria: Quid ego nunc faciam si amicus: Demipho aut Philonides? Virgilio: Quos ego... sed motos etc.

          Decet o verbo semejante. Lo mismo sucede en las oraciones que marcan un sentimiento del ánimo. Virgilio: Mene incepto desistere uictam? donde se suple aequum est o decet Horacio, en Epodo 6: Inultus ut tu riseris Cotyttia? el mismo, en Sátiras 2, 1: Vtne tegam spurco Damae latus, es decir, decet o monesne. Es así como lee Lambino este texto.

          Coepit. Se dice que el infinitivo equivale al pretérito imperfecto en ejemplos como populus ea mirari, en lugar de mirabatur la verdad es que falta coepit o un verbo similar, como muy bien enseña Quintiliano, en 9, 3, Donato, en el comentario a la escena 2 de Hécira, y Servio, en el comentario a Eneida 10: Ire prior Pallas.

          Esto o fac o da. Dicen que ut equivale a quamuis falso, ya que falta esto o fac. Ovidio: Protinus ut redeas, facta uidebor anus, que equivale a: Fac ita esse ut statim uenias, iam tamen facta uidebor uetula. Horacio, Sátiras 6, 1: Nanque esto, populus Leuino mallet honorem quam Decio mandare nouo aquí lo que falta es el ut, como en el texto de Cicerón, en Sobre los límites 2: Esto, fecerit, si ita uis, Torquatus propter suas utilitates Plauto, en Anfitrión: Nunc tu diuine fac ut huc adsis, Sosia Quintiliano, libro 12, cap. 1: Da nunc ut crimine manifesto premat dux bonus.

          Oro o precor. Dicen los mismos que ut equivale a utinam. Terencio, en Adelfos: Vt, Syre, te cum tua monstratione magnus perdat Iupiter. Pero se equivocan, ya que falta oro, o precor, o quaeso. Terencio, en Andria: Deos quaeso ut sit superstes Cicerón, en Catilinarias 2: Deos immortales precari, uenerari atque implorare debitis, ut urbem defendant Catulo, en La cabellera de Berenice: Iupiter, ut Chalybum omne genus pereat Horacio, en Sátiras 2: Iupiter, ut pereat positum rubigine ferrum Livio, libro 1: Iupiter pater, si est fas hunc Numam Pompilium... ut tua signa nobis certa ac clara sint, donde se suple precor u oramus Plauto, en Gorgojo: Meliorem quam ego sum suppono tibi. CA.: Operam ut det. PA.: Dabit se suple orat Terencio, en Formión: Id ut conficerem: confeci: adfero Tibulo: Dii meliora ferant, nec sint insomnia tanti, es decir, oro ut non sint Virgilio, en Eneida 6: Ipsa canas oro.

          Audio o narro. Dicen que la partícula O rige tres casos, como O curas hominum, O Pamphile, O uir fortis atque amicus. No puede regir a ninguno. El vocativo no necesita partícula alguna en los otros dos es una marca de admiración y falta un verbo es más, si estos acusativos se ponen en una interrogación ¿cómo van a ir regidos por una partícula que es imposible sobreentender? Así, cuando decimos haeccine flagitia, hoccine saeculum. Lo mismo sucede en las respuestas, como en O fortunatam, natam me consule Romam, Te consule fortunatam, Cicero? Imo infelicem et miseram Terencio, en Heautontimorumenos: Quid ait? CL.: Se miserum esse. CHR.: Miserum? aquí falta el verbo dico, audio o narro Terencio, en Formión: Iocularem audaciam, donde dice Donato que falta audio ex te o dicis puede también sobreentenderse narras Terencio, en Andria: Bonum ingenium narras adolescentis.

          Imploro u obsecro. Un caso semejante es el de Deum atque hominum fldem, donde los gramáticos suplen O o proh, por el simple hecho de que aparecen muchas veces. Pero en realidad falta imploro Cicerón: Ille implorare deum atque hominum fidem Plauto, en Mostelaria: Pro Dii immortales, obsecro uestram fidem Livio, libro 3: Omnes deum hominumque implorabimus fidem.

          Paro o similar. Horacio: Quo mihi fortunam, si non conceditur uti?, es decir, paraui el mismo: Vnde mihi lapidem? unde sagittas?, es decir, inueniam o parabo Cicerón, en Cartas a Ático: Martis uero signum quod mihi pacis auctori, es decir, parasti o emisti Quintiliano: Quo per fidem diuitias caeco, es decir, censes o putas Juvenal: Vnde tibi frontem libertatemue parentis?, donde se suple parasti. No faltan ignorantes que señalan que unde y quo rigen acusativo, como si fueran nuevas preposiciones.

          Aspicio o uideo. Los gramáticos dicen que en y ecce rigen acusativo o nominativo como En quatuor aras, ecce hominem u homo ambas cosas son absurdas, ya que en el caso del acusativo falta uide, y en el del nominativo uenit. Lucano, libro 1: Ecce uidet capiti fibrarum increscere molem Virgilio, libro 6: Conspicit ecce alios dextra laeuaque per herbam Plauto, en Mercader: Eccillum uideo Marcial, en libro 2: Ex me Caesareum prospicis ecce tholum Terencio, en Eunuco: Sed eccum Parmenonem incedere uideo el mismo: Atque eccum Philippum optime uideo el mismo: Atque eccum uideo ipsum egredi el mismo: Sed eccam Thaidem ipsam uideo Ovidio, en Metamorfosis 2: Aspice uultus ecce meos en la misma obra: Tostos en aspice crines el mismo, a Livia: Quemque premat sine te sternitur ecce torus el mismo, en Metamorfosis 15: Aspicite en Plauto, en Menecmos: Treis eccos nummos habes.

          Adest o uenit. En las expresiones En Priamus, ecce homo se suple adest o uenit. Ovidio: Ecce Lycaoniae proles ignara parentis Arcas adest en la misma obra: Ecce uenit rutilis humeros protecta capillis filia Centauri el mismo, en Metamorfosis 3: Ecce uiri fautrix superas delapsa per auras Pallas adest Virgilio, en Eneida 6: Ecce gubernator sese Palinurus agebat el mismo: Ecce autem Inachus sese referebat ab Argis saeua Iouis coniux Terencio, en Adelfos: Ecce autem hic adest senex noster Virgilio, en Eneida 10: Chorus ecce suarum occurrit.

          Narro. Cicerón, en Cartas a Ático 12: Male Hercule de Athamante en las mismas cartas: Male de Seio, es decir, narras en el libro 16 de las mismas cartas: Male mehercule narras de Nepotis filio Terencio: Bene narras, nam illi faueo Virgini.

          Moneo o fac. Incluyen por ignorancia entre los imperativos expresiones como ames, legas, amet, legat, ametis, legatis, ament, legant, amaueris, legeris, amauerit, legerit, amauerint, legerint ejemplo: Nil mihi rescribas. Se equivocan, porque falta moneo o fac ut. Plauto, en Mercader: Ito hinc ad uillam atque istos rastros uillico praesto ipsi facitote coram ut tradas in manum uxori facito nuncies etc. Ovidio: Lac facitote bibat Terencio, en Hécira: Puer ut saturetur facito el mismo, en Adelfos: Bono animo fac sis, Sostrata, et istam, quod potes, fac consolere en la misma comedia: Quaeso facito hoc tecum cogites: Planeo a Cicerón: Fac ualeas meque mutuo diligas Cicerón a Dolabela, en el libro 9 de las Cartas: Fac ut diligentissime te ipsum mi Dolabella custodias Plauto, en Cistelaria: Facito ut facias stultitiam sepelibilem.

          Hoc dico o ita dico. Plinio, en el prólogo: Subcessiuis temporibus ista curamus, ne quid uestris putetis cessatum horis, es decir, hoc dico ne quid Cicerón: Satiari delectatione non possum ut meae senectutis requiem oblectationemque noscatis Virgilio: Nec sum adeo informis nuper me in littore uidi Terencio, en Andria: Quasi tibi non renunciatum sit Terencio, en Hécira: Quasi non tu multo malis, donde Donato suple Ita dicis.

          Ire. Cicerón a Mario: Cum Libone tuo uel potius nostro in Pompeianum statim cogito el mismo a Ático: Inde ad Taurum cogitabam, ut cum Mophagone signis collatis, si possem falta ire y confligerem el mismo a Ático: Rhodum uolo puerorum causa, idem cum primum Athenas.

          Respondeo. Cicerón a Ático: Quod epistolam meam ad Brutum poscis, non habeo eius exemplum Quintiliano: Sed si confessionem culpae meae exigitis, ego fui pater durus et patrimonii tenax custos, es decir, respondeo o confiteor.

          Rogo. Terencio: Quid is fecit? Quid ille fecerit?, es decir, rogas el mismo, en Eunuco: Non uides? uideam obsecro? Quem? el mismo: Quid ergo narras? Quid ego narrem?

          Timeo, o caue o uide. Virgilio a Galo: Ah te ne frigora laedant, ah tibi ne teneras glacies secet aspera plantas, es decir, timeo o caue Terencio, en Adelfos: Ne nimium modo bonae tuae istae nos rationes Micio et tuus iste animus aequus subuortat, en cuyo comentario dice Donato: " Hay que leer subuortat y suplir timeo o algún verbo semejante" . Persio, en Sátiras 1: Quare ne mihi Polydamas et Troades Labeonem praetulerint, es decir, timeo Horacio, en Odas 1: Terruit gentes, graue ne rediret saeculum Pyrrhae, es decir: Ita terruit gentes ut timerent ne rediret Ovidio, en Metamorfosis 1: Me miseram, ne prona cadas, indignaue laedi crura notent sentes, es decir, timeo o caue o uide Terencio, en Heautontimorumenos: At ut satis contemplata sis, mea nutrix, es decir, uide el mismo: Verum illa ne quid titubet, es decir, uide o cauendum erit el mismo, en Formión: Vereor ne istaec fortitudo in neruum erumpat.

          Amet o adiuuet. En Mehercule, Mecastor, Medius fidius, se suple amet o adiuuet es como si dijeras: Me Dei filius adiuuet, Me Hercules amet que Me Hercule equivale a Me Hercules lo atestigua Cicerón en el Orador. Festo a propósito de Mecastor dice: " Me Castor y me Hercules eran fórmulas de juramento equivalentes a: Ita me Castor, ita me Hercules, sobreentendiéndose ut iuuet" . Véase lo que dice el mismo Festo a propósito de Medius fidius y de ita. Véase también lo que dice Pedro Crinito, en capítulo 6 del libro 21.

          Facio o dico. Plinio, en Cartas: Studes? an piscaris? an uenaris? an simul omnia?, es decir, facis. Quintiliano: Nihil aliud quam renuet Marcial: Nil aliud bulbis quam satur esse potes. Lo mismo sucede en las expresiones bene Ennius, prudenter Scipio, donde se suple dixit o fecit. Igualmente, en Dii melius, dii meliora. Tibulo: Dii meliora ferant, nec sint insomnia uera Terencio: Bona uerba quaeso, es decir, dic.

          Los verbos que se suplen en otros casos son fáciles de sobreentender así en quid multis, quid multa, scit fidibus, donde se suple canere, scit latine, donde se sulple loqui, de his hactenus, haec hactenus.


Copyright(c) de la versión electrónica 2004 Carlos Cabanillas. ExtremaduraClásica.com .