[5]

  Elipsis de nombres y participios

HomeIntroducciónTexto LatinoTexto EspañolFicha

carlos.cabanillas@edu.juntaextremadura.net

Texto latino

[1][2][3][4][5]

          Sermo o rumor. Catulo: Quum subito adfertur nuncius horribilis, es decir, sermo o rumor Cé sar: Vt talem nuncium attulisse uiderentur. De ahí que Plauto, en el Soldado fanfarró n, utilice longinquus sermo con el significado de nuntius. A veces se sobreentiende homo, segú n dijimos má s arriba. La expresió n sermones perferri es muy corriente.

          Sestertium. Horacio: Callidus huic signo ponebam millia centum, es decir, sestertium. Tambié n se suple en debet decies, accepit centies.

          Singuli. En in dies, in naues, in milites, in uiros, se suple singulos. Horacio: Mutatur in horas Juvenal: Horreat inque dies septenis oderit horis Plinio: Cinnamo pretia quondam fuere in libras denarium mille Ciceró n tambié n en la frase: In dies singulos. Vé ase Valla, libro 3, cap. 68.

          Sinus. En Puteolanus, Tarentinus, Isicus, se suple sinus. Me inclinarí a a creer que en Adria, cuando se usa en masculino, falta sinus, ya que es un auté ntico sinus (golfo) pero la ciudad que hay en el mismo golfo, llamada tambié n Adria, es femenino. Silio, libro 10: Stat humectata Vomano Adria.

          Societas. Virgilio: Coeant in foedera reges, es decir, societatem Ciceró n: Vtinam societatem aut nunquam coisses aut nunquam diremisses el mismo: Cum parua squilla quasi societatem coit el mismo, en la defensa de Sextio: Societas coitur el mismo, en carta a Rufo: Ad coeundam societatem periculi.

          Sol. Oriens y occidens son participios, a cuyo lado, si van solos, se sobreentiende sol. Cé sar, en Guerra de las Galias 1: Spectant in Septentriones et orientem solem Belgae Plauto, en Bachides: Ante solem exorientem el mismo, en Menecmos: Nunquam ad solem occasum uiuerem Plinio, libro 21, cap. 17: Ante solem occidentem Ciceró n, en El sueñ o de Escipió n: Quis in reliquis orientis aut obeuntis solis ultimis partibus en las XII Tablas: Sol occasus suprema tempestas esto Gelio, libro 2, cap. 2: Post solem occasum.

          Sol. Plauto, en Mostelaria: Hoc die crastini quum herus resciuerit. Gelio, en el libro 10, capí tulo 24, y Macrobio, en el capí tulo 4 del libro 1, piensan que die crastini, die pristini, die proximi, die noni son adverbios. Yo defiendo que falta solis. Vé ase dies.

          Solum. Virgilio, en Moreto: Fusus erat terrae frumenti pauper aceruus en la misma obra: Et terrae condit aratrum en Eneida 6: Stant terrae defixae hastae en Eneida 11: Sternitur et toto proiectus corpore terrae en Geó rgicas 2: Terrae defigitur arbor el mismo: Corpora multa uirum terrae infodiunt Ovidio, en Metamorfosis 2: Quum uellet terrae procumbere Plinio, libro 14, cap. 21: Infodiuntque terrae tota Apuleyo, libro 9: ille terrae concidit. Julio Rufiniano dice que terrae equivale a in terra. Yo afirmo que falta solum, ya que muchas veces leemos en Ciceró n sola terrae, y má s veces en Lucrecio. Salustio, en Jugurta: Aliisque generibus arborum quae humi arido atque arenoso gignuntur. Así lee Prisciano este texto al final del libro 8, y Aldo en su comentario a Salustio ambos suplen loco. Silio, libro 1: Adfigunt proni squalentia corpora terrae. Vé ase terra.

          Spatium. Virgilio: In medio mihi Caesar erit, es decir, in medio spatio o loco. Cé sar, en Guerra civil 1: Atque in hoc fere medio spatio tumulus erat. Vé ase locus.

          Stipendium o aera. En meruit sub Annibale se suple stipendium o aera. Vé ase lo que dice Valla, en libro 4, capí tulo 110. Horacio: Hic meret aera liber Sosiis Ovidio, en Amores 1: Iussit et in castris aera merere suis en el mismo libro: Non decet imbelles aera merere deos. Turnebo, en el capí tulo 18 del libro 25, dice que donatiuum es un adjetivo y que a su lado se suple stipendium. Ciceró n, en la defensa de Murena: Meruisse uero stipendium in eo bello.

          Tabellae o codicilli. Los escritos en otro tiempo recibí an nombre ya de la materia utilizada, ya del nú mero de folios: eboreae, citreae, duplices, triplices se llamaban laureatae las enviadas por los generales victoriosos al senado. Ovidio, en Amores 1: Ergo ego uos duplices rebus pro nomine sensi Suetonio, en Augusto: Et Gallum praetorem in officio salutationis tabellas duplices ueste tectas tenentem Livio, libro 5, dé cada 5: Ad foros publicos laureatas tabellas populo ostendit en el mismo libro: Laureatas literas dixit. En Marcial encontramos tí tulos como pugillares citrei, pugillares eburnei, pugillares membranei, donde se suple codicilli. Y Catulo escribió nostra pugillaria, donde se suple codicilla o epistolia. Vé ase literae.

          Tabulae. Cuando leemos in duodecim, fá cilmente sobreentendemos tabulis. Esto fue apuntado por Revardo y otros. Ciceró n: Discebamus pueri duodecim, ut carmen necessarium, quas iam nemo discit.

          Taberna. Sutrina, pistrina, medicina, segú n el testimonio de Donato, son adjetivos y a su lado falta taberna. Plauto: In medicinis, in tonstrinis, apud omnes aedeis sacras el mismo, en Gorgojo: Sub ueteribus, es decir, tabernis sub nouis está atestiguado en Varró n, libro 5 de Sobre la lengua latina, en Livio, libro 2, 25, y Plinio, libro 25, cap. 12.

          Tabernaculum. Augustale es la tienda del general luego se suple tabernaculum. Quintiliano, libro 8, cap. 2.

          Talis o tantus. En homo illiteratus, sed cui paucos anteponas, se suple talis, segú n el testimonio de Lorenzo Valla y Linacro. Igualmente, cuando aparecen qualis y quantus, faltan talis y tantus.

          Tecta. En penetrale, cuando se usa solo, falta tectum. Virgilio, en Geó rgicas 1: Saepius et tectis penetralibus extulit oua el mismo: Penetralia tecta.

          Tempus. Terencio, en Hé cira: Illic non licebat nisi praefinito loqui, donde se suple tempore, segú n el testimonio de Donato Terencio, en Andria: Prope adest, quum alieno more uiuendum est mihi. Sobreentendiendo lo mismo, decimos non ignara futuri, sero sapiunt Phryges, optato aduenis. Virgilio: Impius ex quo Tydides el mismo: Ex illo fluere spes Danaum el mismo: Collecta fatigat ex longo rabies el mismo, en Eneida 1: Tempore iam ex illo Plauto, en Mostelaria: Velut horno messis magna y en Nonio: Horno curari Ciceró n, en Catilinarias: Quibus in breui tempore confectum esse senties Horacio: Laetus in praesens animus el mismo, en El arte poé tica: Et praesens in tempus omittat Ciceró n, en la defensa de Balbo: Ante hoc tempus. Quid ante expectatum? el mismo, en Catilinarias 1: Si minus in praesens tempus, at in posteritatem impendeat el mismo, en Verrinas: Breui postea mortuus est Virgilio: Per sudum rutilare uident el mismo: Visa sub obscurum lunae Ciceró n: Horologium mittam et libro si erit sudum, es decir, sudum tempus, ya que sudum es algo así como sine udo. Puede tambié n faltar coelum.

          Tempora. En post illa, postea, antea, praeterea, ante hac, post hac o post haec, falta tempora o negotia. Terencio, en Eunuco: Tute scis post illa quam intimum habeam te Ciceró n: Post illa tempora quicunque rem publicam agitauere. Lo mismo ocurre en quapropter, que es lo mismo que propter quae.

          Tempus. En erit quum fecisses nolles, falta tempus Virgilio: Turno tempus erit magno quum optauerit emptum intactum Pallanta Ciceró n, en la defensa de Miló n: Erit, erit illud profecto tempus et illuscet et ille dies Plauto, en Aulularia: Hanc domum multos annos est quum possideo, es decir: Est tempus quum possideo multos annos hanc domum. Horacio: Praesens in tempus omittat. Vé ase Lambino.

          Tempore. En domi bellique clarus se suple tempore, ya que domi antiguamente estaba en lugar de pace o quiete, tal como aparece frecuentemente en Livio. Ahora sin embargo, cuando decimos domi est, falta in aedibus, como ya dijimos. Columela, en el prefacio, dice militiam belli.

          Tenens. El adagio Iouem lapidem iurare es perfectamente explicado por Erasmo, pero muy pocos entienden su sintaxis la frase entera serí a: Lapidem silicem tenentem iurare per Iouem Festo dice a este respecto: " Los que iban a jurar en el nombre de Jú piter tocaban con la mano lapidem silicem, diciendo estas palabras: si engañ o a sabiendas, que entonces el dios padre..." . Así lo explica Turnebo en el capí tulo 23 del libro 30.

          Tentorium. En erat in praetorio, se suple tentorio o tabernaculo, ya que se dice uir praetorius y nauis praetoria. Vé ase el comentario de Asconio Pediano a Verrinas 4.

          Tentoria, o pelles. Virgilio: Hic saeuus tendebat Achules Ovidio: Illic Aeacides, illic tendebat Vlysses, es decir, tentoria o pelles.

          Terra o domus. En reliquit patriam, se suple terram o domum. Solino, cap. 22: Relicta domo patria Plauto, en Stico: Quia uos in patriam domum redisse uideo Virgilio: Et patria decedens ponere terra Salustio, en Jugurta: Exsul patria domo solus el mismo: Extorris patria domo.

          Terrae o rura. Virgilio: Alternis etiam tonsas cessare nouales, es decir terras. Alexander Tyrum continenti annexuit, es decir, terrae lo mismo ocurre en imber continens, labor continens, y aedificia continentia. Cuando Virgilio dice culta noualia hay que entender rura o negotia.

          Terra. Iacet humi, pone humi, es decir, in terra humi, ya que la tierra se divide en humus y aqua. San Agustí n, citando a Varró n, en el capí tulo 6 del libro 7 de La ciudad de Dios, dice así : " Y para citar a otros, añ ade que el mundo se divide en dos partes, cielo y tierra y el cielo en dos: el é ter y el aer y la tierra a su vez en aqua y humus" . La tierra, pues, es má s extensa que el humus, a pesar de que Varró n diga en Sobre la lengua latina que " la tierra, en opinió n general, es lo mismo que el humus" y es que el error no es de Varró n porque no es opinió n suya, sino de otros. Vé ase solum.

          Toga. En sumpsit praetextam se suple togam. Ciceró n, en Verrinas 3: Neque te tam commouebat quod ille cum toga praetexta quam sine bulla uenerat Livio, libro 4, dé cada 4: Toga praetexta.

          Tribus. Antiguamente, junto al nombre de los ciudadanos romanos se poní a la tribu, como en C. Septimius Quirina, M. Oppius Terentina, es decir, ex tribu Horacio: Hic multum in Fabia ualet, ille Velina. Vé ase 10 que dice Asconio Pediano.

          Vada. Virgilio, en Eneida 1: In breuia et Syrteis urget, es decir, in breuia uada Sé neca, en Hé rcules furioso: Deprensus haesit Syrtium breuibus uadis.

          Vas. Ausonio: Fictilibus fama est caenasse Agathoclea regem Juvenal: Sed nulla aconita bibuntur fictilibus, es decir, uasis o testis Marcial: Sic Arretinae uiolant crystallina testae Virgilio: Virgea suggeritur costis undantis aheni, se sobrentiende uasis Valerio Má ximo, libro 4, cap. 3: Fictilia se in eius mensa uasa uidisse. Corinthia uasa es lo mismo que Corinthia aera y cuando decimos atramentarium, se suple uasculum.

          Ventus. Virgilio: Creberque procellis Africus, es decir, uentus Ciceró n, en Sobre la naturaleza de los dioses 1: Volucres angues, uento Africo inuectas. Tambié n se suple en Fauonius, subsolanus etc.

          Verba. Terencio: Quid multis moror? el mismo: Quid multis? el mismo: Paucis te uolo, es decir, uerbis Ciceró n: Sed haec satis multa, uel plura potius Terencio: Dictum sapienti sat est Ciceró n: Tuo liberto pluribus uerbis scriptas pridie dederam Plauto, en Gorgojo: Respondit mihi paucis uerbis Ovidio: Ego sum qui iussa per auras uerba patris porto. Vé ase praeire uerba en el cardenal Adriano.

          Vestes. Cuando utilizamos solos sericas, bombycinas, undulatas, sobreentendemos uestes.

          Via. Terencio: Cur non recta introibas? el mismo: Hac, illac circumcursa, es decir, uia en hactenus, quatenus eatenus se suple uia en Eneida 6: Hac troiana tenus fuerit fortuna secuta Terencio, en Formio: Eo recta uia equidem illuc el mismo, en Heautontimorumenos: Imo ut recta uia rem narret ordine Ciceró n: Recta uia perge in exilium. Vé ase finis.

          Via. Horacio: Minus est grauis Appia tardis, es decir Appia uja Juvenal: Dum peruolat axe citato Flaminiam Ciceró n, en Catilinarias 2: Aurelia uia profectus est.

          Via. Plauto, en Casina: Si tu iubes, inibitur tecum, es decir, uia Virgilio: Decus hoc inibit te consule, o Pollio, es decir, uiam. Así , en ineunte uere, ineunte aetate, se suple uiam Ciceró n, en la defensa de Murena: Inite uiam praesto aderat sapiens ille qui mire uiam doceret redite uiam eodem duce redibant.

          Vinum. Ovidio, en Fastos 4: Praemia de lacubus proxima musta tuis, es decir, uina. Mustus, dice Nonio, es llamado y con razó n, no só lo el vino, sino cualquier cosa que es nueva. Nevio, en Gimná stico: Vtrum est melius uirginem an uiduam uxorem ducere? Virginem, si musta est. Cató n, en Sobre la agricultura, cap. 114: In uinum mustum ueratri atri manipulum coniicito. Plauto escribe mustam iuuencam. Tambié n falta uinum cuando decimos merum. Virgilio: Hic duo rite mero libans carchesia Baccho. Tambié n se suple uinum en Falernum, Fundanum, Campanum Massicum, Veientanum. El á rbitro Petronio: Vino etiam Falerno inundamur.

          Vir o uxor. En coniux meus se suple uir, y en coniux mea se suple uxor y es que coniux, como consors y compar, es adjetivo. " Iuges" , dice Festo, " son las parejas del mismo yugo, de ahí coniuges y seiuges" . Macrobio, en Saturnalia, libro 3, cap. 5, llama bueyes o bestias iniuges, a los que todaví a no han conocido el yugo. Apuleyo: Quinque coniuges copulae iis ordinatae uicibus attinentur el mismo, en Metamorfosis 7: Nec istud puduit me cum meo famulo meoque uectore illo equo factum conseruum atque coniugem. Marcial, en libro 10, escribe iugales annos. Virgilio, en El elogio al Huerto: Foecunda uitis coniuges ulmos grauat.

          Vir o uxor. La misma argumentació n vale para maritus y marita, es decir, se suple uir o uxor. Que maritus es adjetivo lo prueban muchos testimonios tenemos atestiguados, en efecto, per maritas domos, thoros maritos, marita sacra, Venerem maritam, legem maritam. Catulo: Vitis ulmo coniuncta marito, donde ulmus está tomado como masculino Cató n, en Sobre la agricultura: Arbores facito uti bene maritae sint Plinio, en libro 17, cap. 11: Maritas ulmos autumno serere utilius.

          Viri o foeminae. En maiores, minores, optimates, magnates, primates, se suple uiri o foeminae. Ciceró n a Trebacio: Optimates matronae Catulo: Primores Argiuorum Plauto, en Stico: Ergo oratores populi, summates uiri summi decumbent, ego infimatis infimus. Vé ase homines.

          Vir o foemina. En pater tuus est bonus se suple uir, y en mater tua est bona se suple foemina. Ciceró n: Matrem tuam optimam foeminam.

          Vir u homo. Horacio: Dii bene fecerunt, inopis me quodque pusilli finxerunt animi, es decir, uirum u hominem. Lo mismo ocurre en las siguientes expresiones: Plato fuit magni ingenii uariaeque doctrinae, Aristoteles fuit diuersae factionis. Suetonio: Cassium diuersae partis conspexit Horacio: Notus in fratres animi paterni Ciceró n: Neque te monere audeo praestanti prudentia uirum, neque confirmari maximi animi hominem.

          Virga. En rudem accipere, se suple uirgam, y significa " dar la libertad" de ahí el giro rude donatus. La uirga era á spera y no pulida, llamada, de otra forma, uindicta o festuca.

          Vitam. En agere o peragere falta con frecuencia uitam o aetatem. Ello es tan conocido que no necesita demostració n.

          Vrceus. Aqualis y aquale es lo relativo al agua. En Plauto, Dato aqualem cum aqua se suple urceum. Varró n: " Aqualis deriva de aqua" .

          Vrbs u oppidum. Narbo, por su terminació n, es masculino, como Sulmo, Hippo o Hippon. Sin embargo, decimos barbara Narbo, es decir urbs magna Tarentum, es decir urbs magnum Tarentum, es decir oppidum. Plinio: Cydnus Tarsum liberam urbem procul a mari secans Livio, en el libro 7 de la guerra macedó nica: De Solois urbe quae in Cilicia est egerunt el mismo, en el libro 3 dé cada 1: Antium propinquam et opportunam et maritimam urbem coloniam deduci posse Plinio: Volsinii oppidum Tuscorum opulentissimum Justino, libro 3: Byzantium nobilem et maritimam urbem Pomponio Mela: Non longe ab Ilio, urbe fama excidio etc.

          Vrbs etc. En los nombres de ciudades, provincias e islas, si van en genitivo, falta urbs, oppidum, prouintia, insula o locus tal sucede en Romae natus, Aegypti nutritus, Siciliae sepultus. Y no tienen razó n los gramá ticos, cuando excluyen de esta doctrina a los nombres de provincias e islas. Varró n, libro 1, cap. 7 de Sobre la agricultura: Itaque Cretae ad Coriyniam dicitur platanus esse Ciceró n, en Verrinas: Siciliae quum essem el mismo, en Cartas a Á tico: Quum Corcyrae epulati essemus Virgilio, en Eneida 3: Aut Cretae iussit considere Apollo Valerio Má ximo, libro 4, cap. 1: Duos egregiae indolis filios suos a Gabinianis militibus Aegypti occisos cognouit Salustio, en Jugurta: Romae Numidiaeque facinora eius memorat. Pero digamos ya qué es lo que se sobreentiende. Ciceró n, en la defensa de Flaco: Num honestior est ciuitas Pergamena quam Smyrnae? el mismo, en Cartas a Á tico, libro 5: In oppido Antiochiae el mismo, en Filí picas 4: Albae constiterunt, in urbe opportuna el mismo, en la defensa de Archia: Antiochiae, loco celebri el mismo, en la defensa de Rabino: Sed Neapoli, in celeberrimo oppido el mismo, en Verrinas 7: Cuius duo fana duabus in insulis posita sociorum Melitae et Sami Homero, en Odisea 6: κατα ἀστυ ἱθάκης Virgilio: Quis Troiae nesciat urbem el mismo dijo urbem Pataui y urbem Butroti y en Eneida 6: Mediamque per Ellidis urbem -así hay que leer, y no mediaeque- Paladio: In oppido Cumarum. Si se puede decir, como señ aló Escalí gero, urbs Spartana y oppidum Tarentinum, ¿ por qué no se va a poder decir urbs Spartae y oppidum Tarenti? Y ¿ por qué no puedo decir natus est Toleti celeberrima Hispaniae urbe? Virgilio, en Eneida 10: Hic locus urbis erit.

          Vsura. Ciceró n: Omnino semissibus magna copia est, es decir, usuris. Tambié n se suple en dextantes, besses, centesimae.

          Vtile. En consulo tibi y prospicio tibi se suple utile o commodum. Ciceró n, en voz pasiva, dice: Ego tibi ab illo consuli mallem.

          Vultum. En nupsit regi se suple uultum o se ipsam. Nubo, en efecto, significa en realidad cubrirse y las recié n casadas (nuptae) llevaban, por pudor, un pañ uelo ante los ojos.

          Vxor. Lucano, en libro 2: Liceat scripsisse Catonis Martia, es decir, uxor. Así , en Tullia Ciceronis se suple filia. Vé ase filius o seruus.

[1][2][3][4][5]


Copyright(c) de la versió n electró nica 2004 Carlos Cabanillas. ExtremaduraClásica.com .