carlos.cabanillas@edu.juntaextremadura.net

CAPVT VII

Sextus casus in uniuersum a praepositione pendet.

Ablatiuus absolutus reiicitur. Se consule orabat Cicero

Latinum. Sextus casus tertiae in e uel i.

          Sextus casus proprium nomen non habet neque enim semper significat ablationem, ut inde ablatiuus dicatur. Priscianus comparatiuum casum nominat, quia in sola comparatione, ut ipse putat, a praepositione non regitur, sed ex comparatiui natura. Nos sextum casum appellemus, aut casum praepositionis, quia semper a praepositione regitur, ut sigillatim exponemus.

          In comparatione, ut doctior omnibus, deest prae. Vide ellipsim.

          In illis formis, Ditior opinione, Calceus maior pede, potius uidetur deesse pro quam prae, nam solet addi saepe pro, aut quam pro, ut sit syntaxis: Maior est calceus pro pede, uel quam pro pede. Liuius, lib. 25: Maior quam pro numero hominum editur pugna. Ellipsis praepositionum.

          De instrumenti, pretii, modi et uerborum copiae et inopiae praepositionibus, uide ellipsim.

          In ablatiuo quem falso absolutum uocant, ualde sunt allucinati grammatici sed illis danda uenia est hoc enim altioris est considerationis quam quo possit ingenium grammaticorum ascendere. Ellipsis praepositionum.

          Praecipiunt grammatici in hoc ablatiuo quem uocant absolutum cauendum esse ne duae illae orationes sint eiusdem suppositi negant enim dici latine Se consule orabat Cicero. Sed ratio stat contra. Nam si subintelligitur semper praepositio, cur non dicam Sub me praeceptore discam, ut dicitur Paulo praeceptore discam? Ouidius de Narcisso: Lacrymas quoque saepe notaui me lacrymante tuas et lib. 2 Amorum: Me duce adhuc uoti finem, me milite ueni idem, 2 Fast.: Hic castas duce se iubet esse maritas Lucanus, lib. 5: et laetos fecit se consule fastos idem, lib. 6: Seque arma tenente, ac nondum strato Magnum uicisse negauit Claudianus: Illicitas consul poenas se consule soluet Plautus, Bacchidib.: Nec equidem illam me uiuo corrumpi sinam idem, Aulularia: In meis aedibus me absente neminem uolo intromitti idem, Milite: Si ego me insciente paterer uicino meo eam fieri iniuriam ibidem: Te uidente uides idem, Mostell.: Priusquam te me uiuo unquam sinam aut agere aut mendicare Terentius, Heaut: Qui se uidente amicam patiatur suam Sedigitus, in censura comicorum: Eum me iudice errorem dissoluam tibi Quintilianus, lib. 8: Hibericas herbas se solo ne quidquam intelligente dicebat idem, Declamatione 4: Te uolente misisti Curtius, lib. 4: Quibus occultatis Sidona deuecti sunt Suetonius, Tiberio 31 Iterum censente ut Trebianis legatam pecuniam transferre concederetur, obtinere non potuit Plinius, lib. 10, cap. 9: Absumique etiam se inspectante patitur idem, lib. 8: Prodente se auctor est M. Varro idem, lib. 7 cap. 2: Horum supra centum uiginti millia fuisse se prodente Ctesias scribit Cicero, in Bruto: Se audiente locuples auctor scribit Thucidides idem, 3 Phil.: Nobis uigilantibus et multum in posterum prouidentibus, populo Romano consentiente, erimus profecto liberi breui tempore idem, lib. 16 Fam.: Non potes effugere huius culpae poenam, te patrono ibidem, lib. 1: Tenebam memoria nobis consulibus caet. ibidem: Denique memineram nobis priuatis caet. idem, in Pisonem: quae ornamenta etiam in Sexto Clodio te consule esse uoluisti Seneca de uita beata: Populo spectante fieri credam quidquid me conscio faciam idem, 3 epist.: Acerbum uri, quanto acerbius si id te faciente patiaris. Laurentius Valla, lib. 3 cap. 64, illud Horatii in Arte tanquam noue dictum admiratur: Laudator temporis acti se puero tu sic disiunge et separa: acti se puero, non laudator se puero.

          Ablatiuus tertiae declinationis in e uel in i antiquitus desinebat, de quo sic Consentius Romanus: Sed consuetudo et autoritas uariat et intra hoc pugnat, ut plerique in hac parte dubium dixerint ablatiuum haec ille. Nos id probemus, primum exemplis substantiuorum adductis, deinde adiectiuorum Varro, lib. 1 cap.3 Rustic.: Fenestras habere oportet ex ea parti, unde commodissime perflari possit et lib. 3 cap.3: In secunda parti et infra: in tertia parti Plautus, Men.: Satur nunc loquitur de me et de parti mea Lucretius, lib. 6: Ille ex aestifera parti uenit amnis ab Austro et lib. 4: Et libella aliqua si ex parti claudicat hilum Cato, cap. 37: Ex segeti uellito ebulum Persius: Nonne pudet capiti non posse pericula cano pellere idem: Vos, o patricius sanguis, quos uiuere fas est occipiti caeco idem, sat. 2: Et acri bile tumet Virgilius, in Sileno: Serta procul tantum capiti delapsa iacebant idem 9 Aen.: Discussaeque iubae capiti et lib. 7: Cum dentibus albis indutus capiti idem, Eclog.1: Et ingratae premeretur caseus urbi non unquam etc. sic enim dispungendus locus Cicero, 4 de re pub., citante Nonio: Orbi terrarum comprehensos Varro: Clauditur Oceano, libyco mare, flumine Nilo elegans iocus est Plauti in Milite, de mare, scena Si alium: Nam si abstinuissem a mare tanquam hoc uterer Ausonius, de occasione: Heus, tu occipiti caluo es et liber Singularium 28, lege ultima De haeredibus instituendis: Licet modus institutioni contineretur et in lege finali Singularium De haeredibus instituendis: Contenta esse doti et lege 1, parag. Praeuaricatorem, Singularium ad Turpillianum: muneri defungi. Saepe in Digestis legimus hos ablatiuos: petitioni, ferruminationi, affinitati, permissioni, conditioni et lege 27 Digesti, De euictionibus, noxale pro noxali Tacitus: Fusti caput ejus afflixit Apuleius, lib. 4: Paratas non fusti tantum, sed machaera percussus occumbere 5 Lucretius, lib. 2: Nam saepe in colli tondentes pabula laeta idem, lib. 5: Terrarum qui in orbi etc. Gellius, lib. 1 cap.3: Hac fini ames ibidem: qua fini et lib. 7 cap. 3: Ea fini Cato, cap. 113: Ansarum infirmarum fini. Iam de nominibus neutris in e, al, ar, haec sunt Prisciani uerba: Vetustissimi solebant huiuscemodi nominum ablatiuum etiam in e proferre. Haec ille et citat antiquos. Ego addo: Ouidius, in Ibim: Et summam Libyco de mare carpat aquam et 5 Trist., eleg. 2: Exiguum pleno de mare demat aquae Lucretius, lib. 1: E mare primum homines Catullus: Cum ueniret a mare nouissimo.

          Quid dicam de nominibus adiectiuis? Ouidius, in epist.: Hument incultae fonte perenne genae et Fast. 3: Amne perenne latens Anna perenna uocor et 6 Fast.: Extaque de porca cruda bimestre tenet idem, in epist. Paridis: Fore ut a caeleste sagita figar idem, 15 epist.: Specie caeleste resumpta Lucanus, lib. 7: Erepto natale feret Horatius: Coerite cera digni idem, 1 Carm.: Cum Tyburte uia idem, 2 Carm.: Nec purpura, uenale nec auro Varro, 2 Rust., cap. 3: Collo breue, gurgulione longiore Suetonius, Vesp.: Conuiuabat assidue, ac saepius recta ac dapsile, ut macellarios adiuuaret. Praeterea vigil et pugil, confessione omnium, faciunt in e uel i at sunt adiectiua. Et si imber facit e uel i, cur composita non facient similiter, quae omnia sunt adiectiua, ut September, October etc.. Nomina quoque in as, gentilia olim, teste Charisio et Prisciano, erant in atis et ate, ut Arpinatis et Arpinate sed in e et i mittunt ablatiuum, quanuis sint qui negent per e quos refellit Cicero, pro Cluent.: Fratres gemini fuerunt ex municipio Aletrinate idem, 5 Tusc.: Nisi ab homine Arpinate didicisset Liuius, lib. 5: In Capenate agro idem, lib. 10: Ex agro Sentinate Valerius Maximus, lib. 6: Ex illo Mario tam humili Arpinate Martialis: Metamque lactis Sarsinate de silua sunt et alia apud Plinium et caeteros. Sosipater Charisius ex Caesare, Plinio et Varrone: Si de persona loquamur in e fiet ablatiuus si uero de re alia in i, ut ab homine breve et ab itinere breui quare ab aedile semper dicendum, quia semper de homine dicitur. Haec ille. Priscianus etiam ex eodem Charisio asserit: Si nomen sit proprium ex adiectiuo nunquam per i efferri ut a Iuuenale, a Martiale, a Prudente, a Clemente. Si de negotio loquaris, per i tantum, ut in re clementi. Ego uera illos praecipisse puto, sed melius est ut iam dicamus usu esse factum, ut promiscue adiectiua omnia mitant in e uel i ablatiuum. Ex tam multis colligitur errasse grammaticos dum praecipiunt nomina oppidorum ubi aliquid fit, si sint tertiae declinationis, poni in datiuo, ut Natus Carthagini, Sycioni habitat, et ruri uitam agit ego assero melius dici Rure uiuit, Carthagine natus sed si illa reperiantur datiuos non esse, sed ablatiuos Plautus, Most.: Veniunt ruri rustici Terentius, Phor.: Opus ruri faciundum Iustinus, lib. 1: Ruri iter ingressus a pluri nunc dicimus Charisius magis probat a plure, his uerbis: Ab hoc uetere, maiore, plure, non ueteri, maiori, pluri. Quid quod ipse Valla hoc etiam aliqua ex parte uidit, lib. 4, cap. 80: Reperiuntur, inquit, luci pro luce, et uesperi pro uespere, et ruri pro rure. Haec ille. Plautus, Cist.: Postea autem cum primo luci sed dicimus tempori uenito et Cato dixit: Satisne tempori opera sient confecta, et si tempori facias. Charisius a rure uel rure probat.

Copyright(c) de la versión electrónica 2004 Carlos Cabanillas. ExtremaduraClásica.com .